bởi Ban biên tập VMN   |   15-10-2018

kiểm duyệt bởi Chuyên Gia

Căn cứ khoa học
Căn cứ khoa học

Viêm gan A là gì?   |   Triệu chứng   |   Nguyên nhân   |   Lây nhiễm   |   Chẩn đoán   |   Phòng ngừa   |   Điều trị

Viêm gan A là gì?   |   Triệu chứng   |   Nguyên nhân   |   Lây nhiễm   |   Chẩn đoán   |   Phòng ngừa   |   Điều trị

Viêm gan A là căn bệnh nhiễm trùng virút HAV dẫn đến viêm gan. Viêm gan A không gây viêm mạn tính và ít gây ra tổn thương nào nghiêm trọng đến gan.

Virút viêm gan A (HAV) xuất hiện nhiều ở các quốc gia kém phát triển, vùng miền có điều kiện môi trường sống kém vệ sinh. Bệnh lây qua thức ăn, nguồn nước bị ô nhiễm và khi tương tác với người bị viêm nhiễm.

Tỷ lệ viêm ở trẻ nhỏ cao hơn, vì thế chúng là nguồn lây phát bệnh chủ yếu.

Qua các biện pháp cải thiện môi trường sống, chính sách y tế, nguồn cấp nước sinh hoạt và sự xuất hiện của vác-xin phòng bệnh vào năm 1995, đã kéo giảm đáng kể tỷ lệ mắc bệnh viêm gan A trên toàn thế giới.

Tuy nhiên, dịch bệnh thỉnh thoảng bùng phát tại một số quốc gia. Nguyên nhân chủ yếu đến từ thực phẩm, nhất là thực phẩm đông lạnh.

Tổ chức y tế thế giới (WHO) khuyên cáo mọi người nên chủng ngừa để tránh bị viêm nhiễm và lây lan bệnh.

Đọc nhanh

  • Virút viêm gan A (HAV) lần đầu tiên được phát hiện vào năm 1973.
  • Nó lây truyền giữa người với nhau hoặc thông qua thực phẩm và nước uống bị ô nhiễm.
  • Người bệnh có thể không biểu hiện triệu chứng gì.
  • Hầu hết có thể tự khỏi bệnh mà không cần điều trị.
  • Hiện nay đã có thuốc ngừa viêm gan A.

Viêm gan A là gì?

Viêm gan A là bệnh cấp tính do nhiễm virút gây nên tác động lên gan. Bệnh ít gây tổn thương gan nghiêm trọng hoặc đe doạ tính mạng.

Khác với viêm gan B hoặc C, viêm gan A không dẫn đến bệnh gan mãn tính, nhưng bệnh khiến bạn phải nghỉ ngơi nhiều ngày liền. Người đã từng bị nhiễm viêm gan A sau đó không bao giờ tái nhiễm.

Triệu chứng

viêm gan A

Viêm gan A là căn bệnh nhiễm trùng cấp tính ảnh hưởng đến gan.

Đa số trường hợp không thấy có xuất hiện triệu chứng. Nếu có, thường là sau 15-50 ngày sau khi nhiễm bệnh. Hầu hết người trưởng thành sẽ cảm sốt khi bệnh bộc phát.

Các triệu chứng viêm gan A khác gồm có:

  • buồn nôn, chán ăn và nôn mửa
  • đau bụng và tiêu chảy
  • sốt nặng
  • mệt mỏi
  • đau khớp
  • vàng da, tròng trắng mắt
  • nước tiểu sẫm màu và phân nhạt

Trẻ em dưới 6 tuổi thường không có triệu chứng.

Triệu chứng vàng da xuất hiện trên:

  • ít hơn 10% bệnh nhi dưới 6 tuổi
  • 40-50% bệnh nhân từ 6 đến 14 tuổi
  • 70-80% người bệnh trên 14 tuổi

Thường thì các triệu chứng sẽ lặn dần sau 3-6 tháng, nhưng vẫn có khoảng 15% người nhiễm viêm gan A bị các triệu chứng trên đeo bám tái đi tái lại trong 6-9 tháng.

Viêm gan A có thể đe dọa tính mạng của bệnh nhân cao tuổi hoặc tuổi già, và đặc biệt là ở các bệnh nhân gan mãn tính.

Nguyên nhân

Siêu vi viêm gan A là loài siêu khuẩn dai dẳng, sống tốt trong một tháng hoặc hơn. Nó sống được cả trong nước biển, nước ngọt, nước thải, đất, trong thức ăn và cả trong phân.

Nếu không may virút này ô uế vào đến thực phẩm chúng ta ăn, sẽ xuất hiện tình trạng viêm nhiễm.

Chiếm tỷ lệ chịu lây lan nhiều nhất là giữa các cặp đôi thông qua những tương tác gần gũi hay quan hệ tình dục.

Đôi khi, virút được truyền đi trong thực phẩm có sự tiếp xúc với người nhiễm bệnh. Ví dụ, dịch bệnh bùng phát tại một quốc gia Châu Mỹ khi dâu tây đông lạnh qua tay xử lý của một công nhân nhà máy nhiễm bệnh.

Viêm gan A lây qua đường nào?

Bất cứ ai chưa được chủng ngừa đều có nguy cơ mắc bệnh.

Ngoài ra, siêu vi viêm gan A còn có thể lây lan qua các trường hợp:

  • quan hệ tình dục với người bệnh
  • quan hệ đồng tính
  • giao tiếp gần gũi với người bệnh: trong gia đình, trường mẫu giáo, cơ sở nuôi dạy trẻ
  • sinh hoạt công tác trong một cộng đồng
  • làm việc tại các cơ sở y tế
  • tiêm chích ma túy, dùng chung kim tiêm
  • tham gia công việc xử lý thực phẩm
  • tiếp xúc với thực phẩm và nước dịch tiết ra từ thực phẩm
  • làm việc với các loài linh trưởng bị nhiễm viêm gan A hoặc trong phòng thí nghiệm
  • người bị rối loạn đông máu

Vào thời điểm năm 1988 khi chưa có vác-xin phòng bệnh, viêm gan A bùng phát như một đại dịch ảnh hưởng đến 300,000 người dân tại thành phố Thượng Hải, Trung Quốc.

Ở nước ta, việc tiêm vác-xin viêm gan A ngày càng thu hút được nhiều sự quan tâm và áp dụng vào con trẻ, vì thế tỷ lệ nhiễm bệnh đã giảm đáng kể kể từ năm 2000 trở đi.

Chẩn đoán

Xét nghiệm máu giúp xác nhận virút viêm gan siêu vi A. Bên cạnh đó, việc kiểm tra kháng thể trong huyết thanh còn giúp xác định quãng thời gian mà virút đã thâm nhập cơ thể.

Nhiễm trùng cấp tính viêm gan A (nhiễm cách đây chưa lâu) nên được thông báo ngay với sở y tế địa phương để tiến hành các biện pháp ngăn dịch tràn lan.

Điều trị

Không có thuốc điều trị cụ thể, các phương pháp điều trị viêm gan A chủ yếu tập trung đối phó các triệu chứng xuất hiện trên từng bệnh án và ngăn nó tiến triển biến chứng, giảm mất nước và mệt mỏi cho người bệnh.

Cách điều trị viêm gan A hiệu quả bao gồm:

  • bổ sung dinh dưỡng
  • không bia/rượu
  • nghỉ ngơi
  • bổ sung thuốc giảm đau không kê đơn (OTC) (nếu cần thiết)
  • nôn mửa hoặc triệu chứng nặng có thể nhập viện điều trị truyền dịch

Biến chứng hiếm khi gặp ở bệnh viêm gan A và hầu hết các trường hợp viêm nhiễm có thể bình phục hoàn toàn. Khoảng 85% người bị nhiễm siêu vi viêm gan A hồi phục hoàn toàn trong vòng 3 tháng, tối đa là 6 tháng.

Biện pháp cảnh giác và dự phòng khi tình nghi nhiễm bệnh

Giả sử bạn tình nghi mình có nguy cơ bị nhiễm siêu vi viêm gan A, tiêm ngừa hoặc tiêm globulin trong vòng 2 tuần trở lại (tính từ thời điểm tình nghi bị lây nhiễm) có thể giúp bạn miễn nhiễm.

Ngoài ra, nên cảnh giác và thực hiện các biện pháp dự phòng cần thiết khi biết rằng:

  • đồng nghiệp đã bị lây nhiễm viêm gan A
  • một người nào đó đã bị lây nhiễm viêm gan A (ví dụ: tại trung tâm nuôi dạy trẻ mà đó là nơi bạn công tác hoặc gởi trẻ)
  • bất kỳ ai thân thiết với người đã bị lây nhiễm (có khả năng họ cũng đã bị lây nhiễm)

Phòng bệnh

Việc phòng bệnh viêm gan A xoay quanh 2 biện pháp chính: chủng ngừa và ăn uống sinh hoạt hợp vệ sinh.

Chủng ngừa

Bộ y tế khuyên mọi đối tượng nên chủng ngừa viêm gan A:

  • tất cả trẻ nhỏ nên tiêm khi được 12 tháng tuổi
  • người trưởng thành sinh hoạt công tác trong môi trường dễ bị phơi nhiễm hoặc người bệnh rối loạn gan mãn tính

Thuốc vác-xin phòng bệnh viêm gan A được chia thành hai liều, dưới dạng tiêm trực tiếp, mỗi liều cách nhau từ 6-12 tháng.

Hầu như thuốc phát huy tác dụng ngay sau liều thứ 1. Liều thứ 2 mang tính chất gia tăng sự đảm bảo.

Sinh hoạt có vệ sinh

Virút viêm gan A có khả năng sống sót đến hơn 4h đồng hồ trên bề mặt da, vì vậy việc giữ vệ sinh đặc biệt là vệ sinh thật kỹ các đầu ngón tay là hết sức cần thiết.

Cùng lúc, nên áp dụng các biện pháp an toàn vệ sinh trên thực phẩm để tránh lây lan/bị lây lan dịch bệnh.

Rửa tay sạch sẻ sau khi sử dụng nhà vệ sinh, thay tã cho bé, trước khi chuẩn bị thức ăn hoặc khi ăn.

Thường xuyên lau chùi các bề mặt bàn, bếp bằng dung dịch thuốc tẩy gia dụng pha loãng với tỷ lệ 1:100.

Ăn uống hợp vệ sinh

Khi du lịch, nên tránh ăn các món hải sản như nghêu sò ốc, thức ăn chưa nấu chín, hoặc thực phẩm được rửa bằng nước bẩn trong khi chế biến.

Nên dùng nước uống đóng chai hoặc đun sôi ở nhiệt độ tối thiểu 85°C trong vòng ít nhất 1 phút. Thêm i-ốt vào nước hoặc xử lý nước bằng clo để khử trùng trước khi sử dụng.

Tổng quan

Siêu vi viêm gan A là siêu khuẩn gây nhiễm trùng cấp tính ảnh hưởng đến gan. Nó có thể kéo dài trong vài tuần hoặc vài tháng.

Nguy cơ mắc bệnh này đã giảm đáng kể kể từ khi bắt đầu có chủng ngừa.

Nên chủng ngừa viêm gan A trước khi du lịch đến vùng miền có điều kiện môi trường sống không tốt.

Hepatitis A. (2017, July). Retrieved from http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs328/en/

Hepatitis A questions and answers for health professionals. (2017, October 3). Retrieved from https://www.cdc.gov/hepatitis/hav/havfaq.htm#travel

Lai, M., & Chopra, S. (2017, September 12). Patient education: Hepatitis A (Beyond the basics). UpToDate. Retrieved from https://www.uptodate.com/contents/hepatitis-a-beyond-the-basics

Lai, M., & Chopra, S. (2017, September 29). Overview of hepatitis A virus infection in adults. UptoDate. Retrieved from https://www.uptodate.com/contents/hepatitis-a-virus-infection-in-adults-an-overview

Viral hepatitis – hepatitis A information. (2017, September 29). Retrieved from https://www.cdc.gov/hepatitis/hav/

Viral hepatitis. (2017, September 29). Retrieved from https://www.cdc.gov/hepatitis/hav/index.htm

2016 – Multistate outbreak of hepatitis A linked to frozen strawberries (Final update). (2016, December 16). Retrieved from https://www.cdc.gov/hepatitis/outbreaks/2016/hav-strawberries.htm