Trầm cảm rối loạn tâm thần là khi ai đó trải qua cảm giác trầm cảm cùng các dấu hiệu của bệnh tâm thần. Chứng rối loạn tâm thần đề cập đến sự thoát ly khỏi thực tế bao gồm các triệu chứng như ảo giác hoặc hoang tưởng.

Bệnh trầm cảm có những biểu hiện tâm thần nặng đôi lúc được gọi một cách trực tiếp là bệnh trầm cảm tâm thần. Đó là một căn bệnh hết sức nghiêm trọng đặc trưng bởi sự kết hợp các triệu chứng trầm cảm đơn cực và rối loạn tâm thần.

Một số ước tính cho thấy 14,7 đến 18,5% những người bị trầm cảm nặng có thể cùng lúc bị chứng rối loạn tâm thần và tỷ lệ này có thể tăng theo tuổi tác.

Loại trầm cảm này rất khó chẩn đoán và điều trị triệt để.

Do vậy, bài viết này tập trung thảo luận phân tích các phương pháp chẩn đoán, đặc điểm của bệnh trầm cảm rối loạn tâm thần cũng như phác thảo liệu trình điều trị và các bước phục hồi đối với căn bệnh này.

Trầm cảm rối loạn tâm thần là gì?

Trầm cảm rối loạn tâm thần

Trầm cảm tâm thần là một dạng trầm cảm khó chẩn đoán nhất.

Trầm cảm rối loạn tâm thần là khi một người bị trầm cảm đồng thời có những biểu hiện thoát ly khỏi thực tế được gọi là trầm cảm rối loạn tâm thần.

Các chuyên gia cũng đề cập đến trầm cảm rối loạn tâm thần giống như trầm cảm với các dấu hiệu bệnh tâm thần.

Bệnh trầm cảm này ảnh hưởng một cách rất nặng và nghiêm trọng đến tâm trạng, hành vi và các cơ chế sinh học khác nhau trên cơ thể, chẳng hạn như giấc ngủ và sự thèm ăn.

Bệnh này thuộc nhóm bệnh sức khỏe tâm thần phổ biến, nhất là tại Mỹ.

Theo Hiệp Hội Sức Khỏe Tâm Thần Quốc Gia – National Institute of Mental Health (NIMH) – ước tính có khoảng 4,3% người trưởng thành ở Mỹ có ít nhất một đợt trầm cảm nặng trong năm 2016.

Rối loạn tâm thần là tình trạng người bệnh thoát ly khỏi thực tế. Họ thường cảm nhận được những điều không có thực, đến từ ảo giác hoặc trí hoang tưởng.

Rối loạn tâm thần là một triệu chứng của bệnh sức khỏe tâm thần thuộc diện đặc biệt nghiêm trọng.

Cảm giác khi trải qua các triệu chứng rối loạn tâm thần là rất khó hiểu và kinh khủng. Chứng bệnh này có nhiều dạng biểu hiện khác nhau.

Các dạng rối loạn tâm thần bao gồm:

  • ảo tưởng, còn được gọi là nhận thức không không đúng hoặc tín ngưỡng sai lầm
  • ảo giác, nghe hoặc nhìn thấy những thứ không có thật
  • hoang tưởng

Chẩn đoán trầm cảm rối loạn tâm thần

trầm cảm rối loạn tâm thần

Thay đổi thói quen giấc ngủ có khả năng là triệu chứng của trầm cảm rối loạn tâm thần.

Hầu hết các hướng dẫn chẩn đoán đều xếp trầm cảm rối loạn tâm thần thuộc một nhánh của chứng rối loạn trầm cảm đơn cực.

Giới chuyên môn hiện nay vẫn đang tranh cãi về sự tồn tại thực sự của căn bệnh trầm cảm rối loạn tâm thần.

Trong lần tái bản thứ 11 của cuốn “Phân loại thống kê quốc tế về các bệnh tật và vấn đề sức khỏe liên quan (ICD)” xếp trầm cảm rối loạn tâm thần vào loại nghiêm trọng nhất của bệnh trầm cảm.

Mặt khác, cuốn tái bản lần thứ 5 có tựa đề “Hướng dẫn Chẩn đoán và Thống kê các Chứng Rối loạn Tâm thần (DSM-5)” mặc dù có liệt kê một số đặc điểm rối loạn tâm thần là dấu hiệu của chứng rối loạn trầm cảm đơn cực. Nhưng chúng không nói lên được mức độ nghiêm trọng của căn bệnh.

Nghĩa là, vẫn tồn tại khả năng ngay cả các chuyên gia cũng chẩn đoán nhầm lẫn giữa bệnh trầm cảm rối loạn tâm thần với một số các chứng rối loạn khác, bao gồm:

  • Rối loạn trầm cảm đơn cực không có dấu hiệu rối loạn tâm thần
  • Tâm thần phân liệt
  • Trầm cảm không xác định được nguyên do
  • Rối loạn cảm xúc

Những chẩn đoán sai thường là do thiếu sự nhận biết các biểu hiện rối loạn tâm thần ở trầm cảm đơn cực.

Một chuyên gia sức khỏe tâm thần được cấp phép chẩn đoán cần phải xem xét bệnh nhân có khả năng bị trầm cảm rối loạn tâm thần hay không.

Các chuyên gia này sẽ tiến hành khám sức khỏe và có thể thực hiện xét nghiệm máu hoặc nước tiểu để loại trừ các bệnh lý khác nếu có. Đồng thời, họ khảo sát thông tin về các triệu chứng và tiền sử bệnh của bệnh nhân.

Trường hợp người bệnh có tiền sử gia đình rối loạn lưỡng cực, bác sĩ sẽ sàng lọc các giai đoạn hưng cảm.

Trước khi được bác sĩ kết luận là trầm cảm rối loạn tâm thần, trước tiên người bệnh phải cho thấy được biểu hiện tối thiểu cùng lúc 5 triệu chứng dưới đây và kéo dài liên tục trong 2 tuần.

Danh sách những triệu chứng gồm có:

  • tâm trạng chán nản, mất hứng thú
  • ngủ quá nhiều hoặc quá ít
  • thay đổi cảm giác thèm ăn
  • năng lượng cơ thể thấp
  • khó tập trung suy nghĩ, hay đắn đo
  • bị kích động hoặc hay khó chịu, bực bội
  • cảm giác tội lỗi
  • luôn suy nghĩ đến cái chết

Tiếp theo đó, các chuyên gia sẽ tiến hành chẩn đoán các vấn đề liên quan đến tâm thần như:

  • ảo tưởng
  • ảo giác
  • hoang tưởng

Khi nào thì cần đi khám?

Trầm cảm rối loạn tâm thần là một dạng trầm cảm đặc biệt nghiêm trọng cần được chăm sóc y tế ngay lập tức. Nguy cơ tử vong của những người bị trầm cảm rối loạn tâm thần cao đáng kể so với những dạng trầm cảm còn lại.

Nếu bạn nhìn thấy ai đó đang gặp bất kỳ triệu chứng nào được liệt kê ở trên, hãy liên hệ với chuyên gia y tế ngay lập tức. Hoặc khi ai đó có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc người khác, họ cần được đưa đến phòng cấp cứu của bệnh viện.

Phương pháp điều trị bệnh trầm cảm rối loạn tâm thần

trầm cảm rối loạn tâm thần

Bác sĩ thường kê toa thuốc ức chế trầm cảm, thuốc chống loạn thần hoặc kết hợp cả hai.

Có một số tranh luận xoay quanh lựa chọn tiến trình điều trị tốt nhất cho trầm cảm rối loạn tâm thần, đặc biệt là liệu có nên áp dụng cùng lúc hai phương pháp điều trị bậc 1 và bậc 2.

  • Điều trị bậc 1 là sự kết hợp việc dùng thuốc ức chế trầm cảm và thuốc chống loạn thần hoặc chỉ sử dụng một trong hai loại thuốc trên.
  • Điều trị bậc 2 đề cập đến việc bổ sung thêm liệu pháp sốc điện não (ECT) khi thuốc không phát huy hiệu quả.

Ngoài ra, tâm lý trị liệu cũng có thể giúp người bệnh như một cách thức phụ thêm khác vào quá trình điều trị chứng trầm cảm rối loạn tâm thần.

Thuốc điều trị trầm cảm rối loạn tâm thần

Bác sĩ tâm thần có thể sẽ kê đơn kết hợp thuốc chống trầm cảm và thuốc chống rối loạn thần kinh.

Những loại thuốc chống trầm cảm khác nhau ảnh hưởng đến khả năng dẫn truyền thần kinh khác nhau.

Các dạng phổ biến của các loại thuốc này bao gồm các Thuốc ức chế Serotonin có chọn lọc (SSRIs) hoặc Thuốc ức chế tái hấp thu trên Serotonin và Noradrenaline (SNRIs).

Ngoài ra, bác sĩ cũng sẽ bổ sung thuốc ức chế loạn thần thế hệ thứ nhất hoặc thứ hai.

Nghiên cứu cho thấy rằng sự kết hợp của thuốc chống trầm cảm và thuốc chống loạn thần có hiệu quả hơn khi chỉ sử dụng 1 loại.

Tên y học của một số loại thuốc này bao gồm bao gồm:

  • Venlafxine (Effexor) và Quetiapine (Seroquel)
  • Sertraline (Zoloft) và Zyprexa (Olanzapine)
  • Fluoxetine (Prozac) và Zyprexa (Olanzapine)

Liệu pháp sốc điện – Electroconvulsive Therapy (ECT)

Đây là liệu pháp được cho là vừa an toàn vừa hiệu quả cho việc điều trị bệnh trầm cảm rối loạn tâm thần.

Liệu pháp sốc điện là một thủ thuật y khoa được thực hiện sau khi bệnh nhân đã được gây mê. Sau đó, bác sĩ sẽ tiến hành truyền dòng điện vào não của bệnh nhân gây ra sự kích động thần kinh làm thay đổi chất hóa học trong não.

Thường thì, liệu pháp này chỉ được gợi ý khi thuốc điều trị kê toa không phát huy được tác dụng.

Tiến trình hồi phục

Do chứng rối loạn tâm thần gây ra các nhận thức sai lầm về hiện thực, nhìn và nghe thấy những điều người bình thường không thể.

Thực trạng này, ảo giác và hoang tưởng, rất nguy hiểm, yêu cầu bắt buộc cần phải có sự trợ giúp/trông nom y tế chuyên môn ngay lập tức.

Tùy vào kết quả chẩn đoán, người bệnh có thể cần được điều trị nội trú, hoặc ngoại trú nếu sau đó bệnh tình có thuyên giảm.

Ngày nay, các chuyên gia vẫn đang nghiêm cứu và khảo sát để thiết lập phương pháp điều trị hiệu quả nhất cho chứng trầm cảm rối loạn tâm thần.

Phương pháp điều trị thường tập trung vào việc giảm thiểu hoặc điều chỉnh các triệu chứng.

Tuy nhiên, kỹ thuật y khoa hiện nay chưa thể điều trị dứt điểm tức thì căn bệnh trầm rối loạn cảm tâm thần. Điều này có nghĩa là người bệnh cần được điều trị liên tục trong một khoảng thời gian dài.

Tổng quan

Nếu người bệnh nghiêm túc tham gia vào quá trình điều trị sẽ chắc chắn khả năng chữa khỏi căn bệnh này.

Việc sử dụng thuốc hoặc/và liệu pháp sốc điện đã được chứng minh tính hiệu quả ngay cả với những triệu chứng nặng nhất của bệnh trầm cảm rối loạn tâm thần.

Một số tác dụng phụ cần lưu ý có thể phát sinh trong quá trình điều trị như:

  • buồn ngủ
  • chóng mặt
  • Khó ngủ hoặc mất ngủ
  • tăng/giảm cân
  • mất trí nhớ ngắn hạn

Hầu hết các trường hợp mắc bệnh đều cho thấy kết quả tích cực sau khi điều trị. Nếu phát hiện mình hoặc ai đó đang có dấu hiệu trầm cảm rối loạn tâm thần, hãy liên hệ với chuyên gia hoặc bác sĩ chuyên khoa càng sớm càng tốt.

Depression in adults. (2018, August). Retrieved from https://bestpractice.bmj.com/topics/en-gb/55

Jääskeläinen, E., Juola, T., Korpela, H., Lehtiniemi, H., Nietola, M., Korkeila, J., & Miettunen, J. (2017, September). Epidemiology of psychotic depression — systematic review and meta-analysis. Psychological Medicine48(6), 1–14. Retrieved from https://www.researchgate.net/publication/319652418_Epidemiology_of_psychotic_depression_-_systematic_review_and_meta-analysis

Major depression. (2017, November). Retrieved from https://www.nimh.nih.gov/health/statistics/major-depression.shtml

Meyers, B. S. (2013, August, 2). Effectiveness of selective serotonin reuptake inhibitors combined with antipsychotic medication for the treatment of psychotic depression. Retrieved from https://clinicaltrials.gov/ct2/show/results/NCT00056472

National Suicide Prevention Lifeline. (n.d.). Retrieved from https://suicidepreventionlifeline.org/

Rothschild, A. J. (2013, July). Challenges in the treatment of major depressive disorder with psychotic features. Schizophrenia Bulletin39(4), 787–796. Retrieved from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3686458/

Severus, E., & Bauer, M. (2013, August, 23). Diagnosing bipolar disorders in DSM-5. International Journal of Bipolar Disorders, 1, 14. Retrieved from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4230313/

What is electroconvulsive therapy (ECT)? (2016, January). Retrieved from https://www.psychiatry.org/patients-families/ect

Wijkstra, J., Lijmer, J., Burger, H., Cipriani, A., Geddes, J., & Nolen, W. A. (2015, July 30). Pharmacological treatment for psychotic depression. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2015(7). Retrieved from https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD004044.pub4/full