Thuốc trầm cảm chỉ được chỉ định kê toa để điều trị cho những bệnh nhân trầm cảm có mức độ trầm cảm từ nặng đến rất nặng. Tuy nhiên, việc điều trị bằng thuốc trầm cảm có nguy cơ khiến người bệnh tăng cân hoặc cũng có thể giảm cân ở một số ít trường hợp.

Một chế độ ăn uống lành mạnh và luyện tập thể dục thường xuyên sẽ hạn chế sự thay đổi trọng lượng không mong muốn khi sử dụng thuốc.

Trong bài này, chúng ta xem xét việc làm thế nào mà thuốc trầm cảm có thể tác động đến trọng lượng và sự thèm ăn bên cạnh việc cung cấp một vài lời khuyên hữu ích để người bệnh có thể đối phó với sự tăng/giảm trọng lượng cơ thể khi dùng thuốc chống trầm cảm.

Sử dụng thuốc trầm cảm

thuốc trầm cảm

Chỉ sử dụng thuốc trầm cảm khi có toa của bác sĩ

Thuốc trầm cảm được kê để điều trị các chứng rối loạn tâm trạng hay lo âu. Một trong những nhóm thuốc thường được sử dụng để điều trị trầm cảm là Thuốc ức chế Serotonin có chọn lọc (SSRIs)

SSRI hoạt động bằng cách làm sản sinh thêm lượng serotonin trong não. Serotonin là một chất hóa học giúp điều hòa tâm trạng của con người.

Thuốc trầm cảm có dạng lỏng hoặc viên uống, với liều được khuyên dùng thường là 10mg/lần uống, mỗi ngày một lần vào buổi sáng hoặc buổi tối, cần 4-6 tuần để phát huy tác dụng, và người bệnh có thể phải uống trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.

Nhiều chuyên gia cho rằng các loại thuốc mới ít gây ra tăng cân hơn những loại thuốc trầm cảm cũ như thuốc ức chế monoamine oxidase và thuốc chống trầm cảm ba vòng.

Thuốc trầm cảm tác động đến trọng lượng và cảm giác thèm ăn như thế nào?

thuốc trầm cảm

Thuốc trầm cảm làm tăng mức serotonin, có thể dẫn đến tăng cân.

Người bệnh có thể tăng cân khi dùng thuốc trầm cảm. Điều này có thể xảy ra vì nhiều lý do khác nhau. Thuốc trầm cảm làm tăng serotonin, đóng một vai trò trong việc kiểm soát cân nặng. Thuốc có thể trực tiếp làm tăng cảm giác thèm ăn hoặc một người có thể ăn nhiều hơn khi bệnh tình bắt đầu giảm.

Giảm cân là một tác dụng phụ ít phổ biến hơn. Một số người cảm thấy rằng họ có nhiều năng lượng hơn hoặc thích tập thể dục khi thuốc phát huy tác dụng. Khi những triệu chứng bệnh giảm đi sẽ khiến bệnh nhân chấm dứt những hành vi không lành mạnh, một trong số đó là ăn quá nhiều, dẫn đến giảm cân.

Thư Viện Y học Quốc gia Hoa Kỳ (United States National Library of Medicine) cho biết tăng cảm giác thèm ăn tăng là một trong những tác dụng phụ đã được công nhận của thuốc trầm cảm. Người bệnh sẽ ăn nhiều hơn và dẫn đến tăng cân.

Trầm cảm và lo âu có thể ảnh hưởng đến thói quen ăn uống của một người. Nó có thể khiến ai đó giảm cảm giác thèm ăn hoặc cảm thấy lo lắng về việc ăn uống. Khi người đó được điều trị trầm cảm hoặc lo âu, những triệu chứng này sẽ giảm bớt hoặc biến mất. Điều này có thể làm tăng cảm giác ngon miệng hoặc giảm đi bất kỳ sự lo lắng nào liên quan đến việc ăn uống.

Một nghiên cứu năm 2014 ở New England đã theo dõi những thay đổi trọng lượng trong khoảng  12 tháng ở những người dùng nhiều loại thuốc trầm cảm.

Các nhà nghiên cứu đã sử dụng citalopram làm thuốc tham khảo để so sánh. Hầu hết các loại Thuốc ức chế Serotonin có chọn lọc (SSRIs) đều khiến người dùng tăng trọng. Duy nhất chỉ có một loại đã làm cho một số ít bệnh nhân giảm cân ở giai đoạn đầu sử dụng sau đó vẫn tăng cân là fluoxetine.

Tỷ lệ khiến người bệnh nhân tăng cân của thuốc thấp hơn 0,5%. Sự tăng cân xuất hiện nhiều nhất ở các chàng trai và những người có chỉ số khối cơ thể BMI thấp trước khi bắt đầu điều trị.

Nghiên cứu vào năm 2017 đã xem xét vai trò của SSRI trong việc tăng cân và thấy rằng các yếu tố nguy cơ cụ thể làm tăng khả năng tăng cân khi dùng thuốc trầm cảm bao gồm:

  • có lối sống ít vận động
  • hút thuốc lá
  • chế độ ăn nhiều thịt chế biến, sữa và carbohydrate tinh chế

Một nghiên cứu năm 2011 đã so sánh trực tiếp thuốc trầm cảm mới Lexapro với Nortriptyline – một loại thuốc chống trầm cảm ba vòng cũ hơn. Các tác giả nhận thấy rằng Lexapro ít có khả năng gây tăng cân hơn Nortriptyline.

Đến nay vẫn chưa có một giải thích nào hoàn toàn cụ thể vì sao sử dụng thuốc trầm cảm lại dẫn đến tăng cân. Rất cần có thêm những khảo sát lâm sàng để có thể đưa ra một đáp án minh bạch.

Cách khắc phục thay đổi trọng lượng cơ thể khi dùng thuốc trầm cảm

Mức độ ảnh hưởng của thuốc lên từng cơ địa là không giống nhau. Những người bị giảm cân hoặc tăng cân có thể cần tư vấn chuyên môn. Có khả năng là thuốc đang dùng sẽ được bác sĩ điều trị thay thế bằng một loại thuốc trầm cảm khác.

Cùng với đó, tập thể dục cũng là một cách giúp hạn chế sự biến đổi trọng lượng. Việc rèn luyện thể chất không những giúp người bệnh tránh tình trạng tăng cân mà còn có thể cải thiện giấc ngủ, giảm bớt cảm giác căng thẳng và lo lắng.

Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khuyên rằng mọi người nên dành ra ít nhất 2,5 giờ để tập thể dục mỗi tuần, có thể chia cắt thời gian luyện tập sao cho phù hợp với công việc hàng ngày.

Ngoài ra, chế độ ăn uống lành mạnh cũng là chìa khóa để ngăn ngừa những thay đổi về trọng lượng cơ thể. Nên áp dụng một chế độ ăn uống cân bằng bao gồm ngũ cốc nguyên hạt, rau trái củ quả, sữa và protein. Ăn những đồ ăn nhẹ lành mạnh và không bỏ bữa giúp mọi người duy trì năng lượng cho cả ngày.

Tác dụng phụ khác của thuốc trầm cảm

Thuốc trầm cảm có thể gây ra các một số tác dụng phụ khác gồm:

  • miệng khô
  • đau bụng
  • tiêu chảy hoặc táo bón
  • ợ nóng
  • chóng mặt
  • buồn nôn
  • mệt mỏi hoặc buồn ngủ hơn
  • thay đổi ham muốn tình dục
  • đổ mồ hôi nhiều hơn
  • Một số triệu chứng của cúm như sổ mũi hoặc sốt

Nếu những tác dụng phụ này không biến mất hoặc trở nên nghiêm trọng, người bệnh nên tìm đến sự trợ giúp y tế.

Bên cạnh đó, người bệnh cần được chăm sóc y tế khẩn cấp khi những triệu chứng nghiêm trọng sau đây xuất hiện:

  • ảo giác hoặc nhìn thấy, nghe thấy một cái gì đó không có thực
  • trở nên phấn khích bất thường
  • nhịp tim nhanh hoặc bất thường, cứng cơ, lú lẫn và sốt

Tất cả các loại thuốc trầm cảm đều có một loạt các tác dụng phụ khác nhau. Nếu tác dụng phụ của thuốc gây ảnh hưởng đến cuộc sống sinh hoạt của một người, họ có thể thử thay thế bằng một loại thuốc khác để xem liệu nó có gây ra ít tác dụng phụ hơn không.

Lời kết

Thay đổi trọng lượng là một tác dụng phụ có thể xảy ra khi sử dụng thuốc trầm cảm. Những người có cân nặng vẫn nằm trong ngưỡng đạt chuẩn chuẩn bị tâm lý và chấp nhận sự biến đổi này nếu thuốc thực sự phát huy tác dụng giúp họ chữa giảm trầm cảm.

Tuy nhiên, đôi lúc tăng hoặc giảm cân có thể gây ra các vấn đề về sức khỏe, ảnh hưởng đến sự tự tin hoặc cảm xúc của một người. Trong những trường hợp như vậy, người bệnh có thể xin lời khuyên từ bác sĩ hoặc thử dùng loại thuốc khác để thay thế.

Chế độ ăn uống lành mạnh và tập thể dục thường xuyên là những giải pháp cực kỳ hữu ích cho sự phục hồi của các chứng rối loạn tâm trạng lo âu được diễn ra mau chóng hơn. Hơn nữa, nó còn giúp kiểm soát cân nặng trước tác dụng phụ của thuốc trầm cảm.

Nội dung được biên tập theo hướng xác thực, không thiên vị, căn cứ vào các bằng chứng khoa học liên quan và được kiểm duyệt bởi chuyên gia.

Các dẫn chứng khoa học là những liên kết trực tiếp, hoặc được đánh số dưới dạng (1) (2), hoặc tổng hợp lại tại mục “TÀI LIỆU THAM KHẢO”.

NỘI DUNG CÙNG CHUYÊN MỤC

thực phẩm chức năng serotonin

15 thực phẩm chức năng Serotonin giúp cải thiện tâm trạng

Thực phẩm chức năng Serotonin là các axít amin, vitamin và khoáng chất có tác dụng giúp tăng nồng độ Serotonin trong não. Nó là giải pháp an toàn có hiệu ứng như thuốc kê đơn giúp bổ trợ hệ thần kinh.
Đọc thêm
thiếu sức sống ở đàn ông

Đàn ông thiếu sức sống và sự sung mãn do đâu?

Chế độ sinh hoạt thiếu khoa học và các vấn đề về sức khỏe hay bệnh tật là các tác nhân phổ biến gây ra tình trạng thiếu sức sống ở đàn ông. 
Đọc thêm
Suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức

Suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức do trầm cảm

Rối loạn lo âu và trầm cảm được cho là nguyên nhân gây suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức. Nên áp dụng các biện pháp nào để phòng tránh trước điều này.
Đọc thêm
tập thể dục giúp chữa bệnh tâm thần

Tập thể dục có giúp chữa bệnh tâm thần?

Tập thể dục phát huy hiệu quả chữa bệnh tâm thần cao nhất với thời lượng và tần suất tập lần lượt là 30-60 phút/ngày và 3-5 ngày/tuần.
Đọc thêm
hiếm muộn và trầm cảm

Hiếm muộn và trầm cảm: triệu chứng và cách khắc phục

Hiếm muộn và trầm cảm đôi khi xuất hiện cùng nhau. Hiếm muộn gây ra những căng thẳng, chán nản lâu ngày dẫn đến bệnh trầm cảm.
Đọc thêm

NỘI DUNG CÙNG CHUYÊN MỤC

15 thực phẩm chức năng Serotonin giúp cải thiện tâm trạng

thực phẩm chức năng serotonin
Thực phẩm chức năng Serotonin là các axít amin, vitamin và khoáng chất có tác dụng giúp tăng nồng độ Serotonin trong não. Nó là giải pháp an toàn có hiệu ứng như thuốc kê đơn giúp bổ trợ hệ thần kinh.
Đọc thêm

Đàn ông thiếu sức sống và sự sung mãn do đâu?

thiếu sức sống ở đàn ông
Chế độ sinh hoạt thiếu khoa học và các vấn đề về sức khỏe hay bệnh tật là các tác nhân phổ biến gây ra tình trạng thiếu sức sống ở đàn ông. 
Đọc thêm

Suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức do trầm cảm

Suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức
Rối loạn lo âu và trầm cảm được cho là nguyên nhân gây suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức. Nên áp dụng các biện pháp nào để phòng tránh trước điều này.
Đọc thêm

Tập thể dục có giúp chữa bệnh tâm thần?

tập thể dục giúp chữa bệnh tâm thần
Tập thể dục phát huy hiệu quả chữa bệnh tâm thần cao nhất với thời lượng và tần suất tập lần lượt là 30-60 phút/ngày và 3-5 ngày/tuần.
Đọc thêm

Hiếm muộn và trầm cảm: triệu chứng và cách khắc phục

hiếm muộn và trầm cảm
Hiếm muộn và trầm cảm đôi khi xuất hiện cùng nhau. Hiếm muộn gây ra những căng thẳng, chán nản lâu ngày dẫn đến bệnh trầm cảm.
Đọc thêm