bởi Team CureViet   |    28-11-2018

Căn cứ khoa học
Căn cứ khoa học

Mạng xã hội đang chiếm lĩnh một vai trò dường như không thể thiếu trong cuộc sống của con người. Nó giúp chúng ta kết nối với bạn bè, người thân, quảng bá công việc và cập nhật những thông tin thời sự mới nhất. Thế thì mạng xã hội có “hề hấn” gì đến sức khỏe tâm thần và thể chất của con người?

mạng xã hội

Mạng xã hội có thể hữu ích và hỗ trợ giải trí, nhưng đôi lúc, nó gây hại nhiều hơn lợi.

Người dùng ngày nay được cung cấp và chọn lựa với sự đa dạng và nhiều màu sắc các mô hình mạng xã hội. Một người có thể cùng lúc sở hữu nhiều tài khoản mạng xã hội để sử dụng cho các mục đích khác nhau.

Tuy nhiên, điều gì sẽ xảy ra khi mà con người dành quá nhiều thời gian trên các ứng dụng mạng xã hội như Facebook, Twitter hay Zalo?

Có quan điểm cho rằng mạng xã hội đang dần trở thành một “hố đen”, một cỗ máy hút thời gian, năng lượng và cảm xúc của con người khiến đôi lúc một số tự đặt câu hỏi rằng: “có nên thực sự cần thiết phải dành quá nhiều thời gian cho nó”.

Thuật ngữ “Hiệu ứng buồng dội ” (echo chamber effect) ngày càng được nhắc đến nhiều. Trong phương tiện truyền thông, buồng echo là một mô tả ẩn dụ về một tình huống trong đó niềm tin được khuếch đại hoặc tăng cường bằng cách giao tiếp và lặp lại bên trong một hệ thống khép kín.

Bằng cách truy cập vào một “buồng echo” (mạng xã hội), mọi người hầu như không khó để tìm thấy những thông tin giúp củng cố cho quan điểm và niềm tin hiện tại của họ. Các nhà khoa học gọi đây là sự áp dụng lập đi lập lại một cách thiếu ý thức mà ở đó thiên kiến xác nhận ở mỗi người ngày càng trở nên cường điệu hóa.

Sự nguy hiểm là, “thiên kiến xác nhận” là một khuynh hướng của con người chỉ muốn nhìn thấy, sàn lọc hoặc ưa chuộng những thông tin giúp xác nhận các niềm tin hoặc giả thuyết hiện tại của chính họ mà lờ đi những thông tin khác rất có thể mới thực sự hữu ích đối với họ.

Tại các nước phát triển trong vài năm trở lại đây, nhiều người – đặc biệt là các thế hệ trẻ – đã dần từ bỏ hạn chế tối đa thời gian của họ dành cho mạng xã hội.

Các cuộc phỏng vấn về chủ đề nóng hổi này – chẳng hạn như đây – cho thấy rằng “giải nghiện” mạng xã hội đã giúp họ trở nên thoải mái hơn, tăng khả năng tập trung và làm việc/học tập hiệu quả hơn.

Chúng ta cùng điểm qua các báo cáo quan sát sau.

1. Mạng xã hội có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần

mạng xã hội

Những người thích dùng mạng xã hội có nguy cơ trầm cảm cao gấp đôi so với những người ít nhiệt tình hơn.

Một số nghiên cứu đã liên hệ giữa việc sử dụng mạng xã hội với mức độ trầm cảm, lo lắng và cô đơn gia tăng. Nghiên cứu đã tiết lộ rằng những người trẻ và người lớn tuổi có nguy cơ bị stress bởi các tiêu chuẩn về vẻ đẹp và sự thành công vốn được lan truyền nhiều trên mạng xã hội.

Một nghiên cứu được công bố vào tháng trước cho thấy rằng trong số những trẻ độ 10 tuổi tham gia một cách tích cực vào mạng truyền thông xã hội “có thể có tác động tiêu cực đến hạnh phúc sau này ở tuổi vị thành niên và rất có thể là  trong suốt giai đoạn trưởng thành”, các tác giả giải thích.

Theo kết quả của một nghiên cứu khá quy mô khác được tiến hành vào năm 2016, tỷ lệ lo âu và trầm cảm tăng lên ở những người dùng trẻ tuổi sử dụng mạng xã hội.

Trên thực tế, các nhà nghiên cứu nhận thấy rằng những người dùng thường xuyên kiểm tra tài khoản của họ có nguy cơ mắc bệnh trầm cảm cao gấp hai lần so với những người có xu hướng sử dụng mạng xã hội ít hơn.

Điều này một phần có thể do thực tế là các phương tiện truyền thông xã hội khiến người dùng online 24/7 để trả lời tin nhắn và trả lời bằng những biểu tượng cảm xúc. Một cách vô tình, chúng làm nảy sinh những căng thẳng không đáng có giữa người dùng với nhau.

Và, mặc dù thực tế rằng các nền tảng mạng xã hội được cho là để kết nối con người đến gần nhau hơn, nhưng nghiên cứu đã chỉ ra rằng nó thực sự có tác dụng ngược lại: mạng xã hội khiến con người cảm thấy cô đơn và cách ly nhiều hơn.

Điều này thực sự không có gì ngạc nhiên. Các kết nối diễn ra ở một mức độ hời hợt, loại bỏ hoàn toàn các yếu tố phụ quan trọng khác giúp giao tiếp giá trị hơn và bồi đắp cho sự thấu hiểu nhau nhiều hơn.

Các yếu tố đang được nói đến ở đây bao gồm như tiếp xúc bằng mắt, các ngôn ngữ hình thể, khả năng lắng nghe những thay đổi trong giọng nói của người đối thoại, hoặc qua các cử chỉ chạm nhẹ lên thân thể nhau để góp phần tăng độ thấu hiểu trên một thông điệp.

2. Ảnh hưởng đến các mối quan hệ đời thực

mạng xã hội

Những dòng bình luận tưởng chừng như vô hại trên mạng xã hội hóa ra lại đẩy mọi người cách xa ra hơn.

Các trang mạng xã hội cũng có thể làm gia tăng sự cô đơn bằng cách làm ảnh hưởng đến các mối quan hệ của con người một cách trực tiếp và gián tiếp.

Đầu tiên, bạn không thể kiểm soát những bài chia sẻ mà chính bản thân mình vô tình bị gắn thẻ (tag). Ví dụ, một người bạn mới quen chia sẻ công khai một bức ảnh hở hang của hai bạn tại quầy bar. Hoặc một người em họ thích thú với ý tưởng gắn thẻ bạn vào một nội dung nhạy cảm.

Tình huống như vậy có thể khiến bạn cảm thấy xấu hổ và ngại ngùng, một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Computers in Human Behavior cho thấy những tình huống như vậy có nguy cơ làm hỏng các mối quan hệ sau đó với cơ hội hàn gắn lại cực kỳ khó khăn.

“Chúng tôi phát hiện rằng những người cố gắng biện giải hoặc xóa đi những nội dung khiến họ xấu hổ thực sự trải qua những giây phút tồi tệ trong mối quan hệ bao gồm những người cùng tham gia.” – đồng tác giả nghiên cứu Yvette Wohn giải thích.

Ngoài ra, những thứ mọi người đăng trên trang cá nhân cũng có thể có hậu quả không mong muốn. Các bình luận, chia sẻ thường được tách ra khỏi ngữ cảnh hoặc những câu chuyện cười không đúng chỗ có thể gây hậu quả gấp đôi trong nền tảng mạng xã hội luôn khuyến khích chia sẻ thông tin nhanh chóng và được đọc một cách vội vã “thiếu cân nhắc”.

“Mạng xã hội có hiệu ứng cập nhật gần như tức thì, trong một số trường hợp có thể đạt hàng triệu người xem cùng lúc, làm rấy lên những hành vi kích động khó kiểm soát. Chúng ta thường không biết những người sau cùng đọc nội dung đó như thế nào và ảnh hưởng đến họ theo cách nào,” Nels Oscar cảnh báo, người đã tiến hành một nghiên cứu về cách các trang mạng xã hội tạo ra những định kiến.

Nghiên cứu của ông tập trung vào những quan điểm về bệnh Alzheimer được chia sẻ thông qua mạng xã hội và có những phát hiện gây sốc. Nghiên cứu cho thấy rằng 21,13 % các dòng tweets đã sử dụng các từ khóa liên quan đến bệnh Alzheimer “theo một cách kỳ thị”.

“Điểm mấu chốt là, nhiều người không biết rằng họ sử dụng mạng xã hội cho mục đích gì trong khi cuối cùng những dòng bình luận một cách công khai không cần thiết trở thành căn cứ cho sự đánh giá gây ra những nỗi đau cùng lúc phải nghĩ cách đối phó.” – Nels Oscar

3. Kích hoạt những hành vi nguy hiểm

mạng xã hội

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng những gì chúng ta thấy trên mạng xã hội có thể khiến chúng ta đưa ra những quyết định nghèo nàn và hình thành những thói quen nguy hiểm.

Một lý do khác để cảnh báo người dùng đã dành quá nhiều thời gian cho các trang mạng xã hội là vì chúng được lập trình một cách thông minh để khiến người dùng nghiện nó.

Năm ngoái, các nhà nghiên cứu ở Hoa Kỳ và Hà Lan đã xem xét mức độ vì sao mà chúng ta thường có xu hướng phản hồi lại ngay tức thời với các thông báo của các ứng dụng mạng xã hội – ngay cả với những tín hiệu/hình ảnh không thực sự quan trọng.

Họ thấy rằng chỉ cần nhìn thấy logo Facebook đã làm cho mọi người muốn nhấp ngay vào đó để bắt đầu lướt tin. Nói một cách khác, chúng ta đã “được dạy” để ngay lập tức phản ứng như các đoạn mã lập trình, mất khả năng đắn đo về nó.

Một tập hợp các thí nghiệm khác, được tiến hành một vài năm trước đó, đã đi đến một kết luận thậm chí còn đáng lo ngại hơn: rằng cách tương tác thiên về vẻ bề ngoài của mạng xã hội đang huấn luyện chúng ta hành xử một cách thiếu lý trí.

Vincent F. Hendricks, từ Đại học Copenhagen, và Pelle Hansen, thuộc Đại học Roskilde – đều thuộc Đan Mạch – giải thích:

“Với sự ra đời của công nghệ thông tin hiện đại, chúng ta ngày càng đưa ra những quyết định lấy căn cứ từ những tín hiệu cộng đồng mạng xã hội Facebook hay Twitter như số lượng lượt thích, lượt chia sẻ thay vì dành thời gian suy nghĩ và cân nhắc để có quyết định lý trí hơn, nguy cơ tạo ra những hệ lụy khó lường đối với chế độ dân chủ.”

Ngoài ra, sự hào nhoáng trên các phương tiện truyền thông xã hội có thể khiến chúng ta đưa ra những quyết định kém đúng đắn mà không nhận thức được sự nguy hiểm của việc làm đó.

Một nghiên cứu từ Đại học Houston ở Texas đã nghiên cứu cách thức và lý do tại sao sinh viên đại học rơi vào tình trạng nghiện rượu nặng sau khi họ hiểu sai các nội dung mà bạn bè đã đăng hay chia sẻ cho họ trên mạng xã hội.

“Những người uống nhiều rượu có xu hướng nghĩ rằng nhiều người khác cũng giống như họ, và họ cho rằng họ uống không quá mức tiêu chuẩn”, đồng tác giả nghiên cứu Nguyen Steers cho biết.

Tuy nhiên, cô nói thêm: “Khi chúng tôi để họ biết được lượng tiêu chuẩn của mức bình thường thì họ đâm ra ngạc nhiên khi nhận ra rằng bấy lâu nay đã uống quá chén một cách hoàn toàn kém nhận thức hay thiếu cân nhắc.”

4. Tác động tiêu cực lên sức khỏe thể chất

mạng xã hội

Các hoạt động trực tuyến có thể tạo tác động xấu đến giấc ngủ.

Dành thời gian thường trực trên mạng xã hội không những ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần mà còn cả sức khỏe thể chất. Điển hình là chứng rối loạn giấc ngủ.

Một nghiên cứu năm 2014 cho thấy, những người trưởng thành ở độ tuổi 19–32 thường xuyên kiểm tra tài khoản của họ nhiều hơn một giờ mỗi ngày, trung bình đăng nhập khoảng 30 lần mỗi tuần.

Và 57% trong số những người dùng này đã cho biết họ gặp những vấn đề về giấc ngủ.

Các nhà nghiên cứu cho rằng lý do khiến người dùng mạng xã hội có giấc ngủ kém chất lượng bao gồm:

  • Họ cảm thấy bắt buộc phải online trên các trang mạng  vào tất cả các giờ, kể cả đêm khuya
  • Do nó có thể tác động đến cảm xúc, nhận thức và sinh lý
  • Việc tiếp xúc với màn hình sáng trước khi ngủ làm xáo trộn giấc ngủ

Nghiên cứu được công bố trên tạp chí Acta Paediatrica nói rằng điều này cũng đúng với những người dùng trẻ từ 11–20 tuổi. Trong số 5.242 người tham gia nghiên cứu, 73,4% cho biết họ đã sử dụng mạng xã hội ít nhất 1 giờ mỗi ngày và 63,6% cho biết họ không ngủ đủ giấc.

“Tác động của mạng xã hội có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ là một chủ đề quan tâm lớn cho những ảnh hưởng nghiêm trọng của việc thiếu ngủ đối với sức khỏe”, tiến sĩ Jean-Philippe Chaput nói.

5. Giảm hiệu quả học tập/công việc

mạng xã hội

Có phải là bạn cảm thấy khó tập trung hơn không? Có bao giờ bạn trách móc nguyên nhân chính là do các ứng dụng mạng xã hội?

Cuối cùng – nhưng cũng không kém phần quan trọng – các nhà nghiên cứu đã chứng minh rằng các nền tảng mạng xã hội có thể ảnh hưởng tiêu cực tới sự sáng tạo và chuyên nghiệp của chúng ta.

Một nghiên cứu xuất bản năm ngoái trong Tạp chí Tâm lý học ứng dụng xã hội nói rằng chúng ta dành nhiều thời gian trên các mạng xã hội hơn so với những việc thực sự cần chúng ta hoàn thành, gây lãng phí một nguồn tài nguyên quý giá nhất của con người: thời gian.

Các tác giả viết rằng: “Chúng tôi tìm thấy bằng chứng cho thấy các tác động liên quan đến Internet và Facebook có thể bóp méo nhận thức thời gian do cơ chế gây chú ý và kích thích sử dụng của các nền tảng này.”

Các báo cáo chỉ ra rằng ngay cả khi chúng ta đang làm việc, chúng ta vẫn bị thôi thúc phải kiểm tra các “lượt thích” và nhận xét mới nhất, mặc dù biết rằng chúng ta không được phép làm vậy.

Một tập hợp dữ liệu nghiên cứu phát hiện ra rằng nhân viên dành trung bình 2,35 giờ mỗi ngày để truy cập vào tài khoản mạng xã hội của họ tại nơi làm việc. Các nền tảng này khuyến khích người dùng liên tục chuyển đổi giữa các tác vụ hoặc cố gắng thực hiện nhiều tác vụ cùng một lúc – chẳng hạn như đọc dòng trạng thái mới của bạn bè cùng lúc đọc các dòng bình luận của những fanpage hoặc tham gia bình luận ở một vài bô ảnh nào đó.

Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng khi chúng ta làm nhiều tác vụ cùng một lúc sẽ mất khả năng tập trung vào công việc chính. Do đó, có thể thấy rằng giờ đây, việc tập trung đọc trọn vẹn một bài viết trên blog ngày càng trở nên khó khăn cũng như việc ngồi xuống với một quyển sách dày 200 trang còn là điều không tưởng hơn nữa.

Vì thế, nếu bạn đã đọc toàn bộ bài viết này và cảm thấy bản thân mình như đang có ít nhất một trong số những đặc điểm được nói ở trên, có thể đây là lúc bạn nên xem xét hoạch định một kế hoạch “nói không” với mạng xã hội.

Lời kết, hãy đo lường thực tế trên chính bản thân mình bằng cách xóa các ứng dụng mạng xã hội hoặc cài đặt tiện ích chặn quyền truy cập mạng xã hội trên trình duyệt để xem bạn sẽ cảm thấy thế nào sau một vài ngày – hoặc vài tuần hoặc thậm chí vài tháng.

NỘI DUNG CÙNG CHUYÊN MỤC

thực phẩm chức năng serotonin

15 thực phẩm chức năng Serotonin giúp cải thiện tâm trạng

Thực phẩm chức năng Serotonin là các axít amin, vitamin và khoáng chất có tác dụng giúp tăng nồng độ Serotonin trong não. Nó là giải pháp an toàn có hiệu ứng như thuốc kê đơn giúp bổ trợ hệ thần kinh.
Đọc thêm
thiếu sức sống ở đàn ông

Đàn ông thiếu sức sống và sự sung mãn do đâu?

Chế độ sinh hoạt thiếu khoa học và các vấn đề về sức khỏe hay bệnh tật là các tác nhân phổ biến gây ra tình trạng thiếu sức sống ở đàn ông. 
Đọc thêm
Suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức

Suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức do trầm cảm

Rối loạn lo âu và trầm cảm được cho là nguyên nhân gây suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức. Nên áp dụng các biện pháp nào để phòng tránh trước điều này.
Đọc thêm
tập thể dục giúp chữa bệnh tâm thần

Tập thể dục có giúp chữa bệnh tâm thần?

Tập thể dục phát huy hiệu quả chữa bệnh tâm thần cao nhất với thời lượng và tần suất tập lần lượt là 30-60 phút/ngày và 3-5 ngày/tuần.
Đọc thêm
hiếm muộn và trầm cảm

Hiếm muộn và trầm cảm: triệu chứng và cách khắc phục

Hiếm muộn và trầm cảm đôi khi xuất hiện cùng nhau. Hiếm muộn gây ra những căng thẳng, chán nản lâu ngày dẫn đến bệnh trầm cảm.
Đọc thêm

NỘI DUNG CÙNG CHUYÊN MỤC

15 thực phẩm chức năng Serotonin giúp cải thiện tâm trạng

thực phẩm chức năng serotonin
Thực phẩm chức năng Serotonin là các axít amin, vitamin và khoáng chất có tác dụng giúp tăng nồng độ Serotonin trong não. Nó là giải pháp an toàn có hiệu ứng như thuốc kê đơn giúp bổ trợ hệ thần kinh.
Đọc thêm

Đàn ông thiếu sức sống và sự sung mãn do đâu?

thiếu sức sống ở đàn ông
Chế độ sinh hoạt thiếu khoa học và các vấn đề về sức khỏe hay bệnh tật là các tác nhân phổ biến gây ra tình trạng thiếu sức sống ở đàn ông. 
Đọc thêm

Suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức do trầm cảm

Suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức
Rối loạn lo âu và trầm cảm được cho là nguyên nhân gây suy giảm trí nhớ và khả năng nhận thức. Nên áp dụng các biện pháp nào để phòng tránh trước điều này.
Đọc thêm

Tập thể dục có giúp chữa bệnh tâm thần?

tập thể dục giúp chữa bệnh tâm thần
Tập thể dục phát huy hiệu quả chữa bệnh tâm thần cao nhất với thời lượng và tần suất tập lần lượt là 30-60 phút/ngày và 3-5 ngày/tuần.
Đọc thêm

Hiếm muộn và trầm cảm: triệu chứng và cách khắc phục

hiếm muộn và trầm cảm
Hiếm muộn và trầm cảm đôi khi xuất hiện cùng nhau. Hiếm muộn gây ra những căng thẳng, chán nản lâu ngày dẫn đến bệnh trầm cảm.
Đọc thêm