Sức khỏe tâm thần diễn ta mức độ trạng thái hạnh phúc thông qua nhận thức, hành vi và cảm xúc – đó là tất cả những gì chúng ta nghĩ, cảm nhận và hành động. Thuật ngữ “sức khỏe tâm thần” đôi khi được sử dụng để chỉ trạng thái không có rối loạn hay dị tật tâm thần.

Sức khỏe tâm thần có thể ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày, các mối quan hệ và thậm chí sức khỏe thể chất của con người. Sức khỏe tâm thần cũng bao gồm khả năng tận hưởng cuộc sống của một người để đạt được sự cân bằng giữa các hoạt động trong cuộc sống và những nỗ lực phục hồi tâm lý, cảm xúc.

Trong bài viết này, chúng tôi sẽ tổng hợp các khái niệm về cụm từ “sức khỏe tâm thần” và “bệnh tâm thần” đồng thời liệt kê danh sách các loại rối loạn tâm thần phổ biến nhất cùng với phương pháp điều trị các biểu hiện rối loạn sớm của sức khỏe tâm thần.

Sức khỏe tâm thần là gì?

sức khỏe tâm thần

Các vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần có thể xảy đến với bất cứ ai ở mọi lứa tuổi.

Theo Medilexicon’s medical dictionary (từ điển y khoa Medilexicon), sức khỏe tâm thần là:

“Cảm xúc, hành vi và sự trưởng thành trong các mối quan hệ xã hội, hoặc không có dấu hiệu của bệnh tâm thần hay các rối loạn hành vi – một trạng thái tâm lý hạnh phúc, trong đó con người đã đạt được mức độ thỏa đáng về việc điều chỉnh được cảm xúc và hành vi của bản thân, chấp nhận bản thân mình và các mối quan hệ xã hội; cân bằng giữa tình yêu, công việc và hoạt động giải trí. ”

còn theo WHO (Tổ chức Y tế Thế giới), sức khỏe tâm thần là:

“… một trạng thái hạnh phúc trong đó cá nhân đó nhận ra khả năng của bản thân để đối phó với những căng thẳng hàng ngày trong cuộc sống, làm việc một cách hiệu quả và có đóng góp cho cộng đồng xã hội.”

WHO còn đặc biệt nhấn mạnh rằng “sức khỏe tâm thần không chỉ là trạng thái không có rối loạn tâm thần”.

Các tiềm ẩn rủi ro cho sức khỏe tâm thần

Các chuyên gia cho rằng tất cả chúng ta đều có nguy cơ mắc các chứng bệnh làm ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần.

Các rủi ro tiềm ẩn này không liên quan dính dáng gì đến tuổi tác, giới tính, chủng tộc hay giàu/nghèo.

Ở Mỹ, cứ 5 người thì có 1 người gặp vấn đề sức khỏe tâm thần với tỷ lệ thống kê được tại mỗi năm là 18,5%.

Năm 2015, quốc gia này ước tính có 9,8 triệu người trưởng thành trên 18 tuổi bị rối loạn tâm thần nghiêm trọng.

Con số này tương đương với 4,8% người trưởng thành. Một tỷ lệ rối loạn tâm thần đáng báo động, và là một trong những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng mất năng lực hành vi dân sự – hay sống và làm việc như một người bình thường.

Các rối loạn tâm thần thường gặp

Các dạng rối loạn tâm thần phổ biến nhất bao gồm:

  • rối loạn lo âu
  • rối loạn tâm trạng
  • rối loạn tâm thần phân liệt

Rối loạn lo âu

sức khỏe tâm thần

Rối loạn lo âu là loại bệnh tâm thần phổ biến nhất.

Rối loạn lo âu là dạng bệnh tâm thần phổ biến nhất.

Người bệnh thường đeo trong mình nỗi sợ hãi hoặc lo âu một cách nghiêm trọng đến một hoặc nhiều sự vật/việc/tình huống nào đó.

Hầu hết những người bị rối loạn lo âu sẽ cố gắng né tránh tiếp xúc những sự vật/việc đã gây ra cảm giác lo lắng nơi họ.

Các mô hình rối loạn lo âu gồm có:

Rối loạn hoảng sợ: tình trạng tâm lý, cảm giác sợ hãi cực độ và lo sợ điều tồi tệ sắp xảy ra.

Chứng ám ảnh sợ hãi: Các dạng ám ảnh sợ hãi có thể bao gồm bị ám ảnh/sợ các vật thể, ám ảnh xã hội (sợ bị đánh giá/phán xét bởi người khác) và ám ảnh với môi trường sống thực tại – agoraphobia (cảm giác lo âu thiếu an toàn hoặc luôn muốn trốn chạy).

Thực sự không thể liệt kê hết có bao nhiêu dạng ám ảnh sợ hãi, bởi con số này có thể lên đến hàng ngàn loại khác nhau.

Rối loạn ám ảnh cưỡng chế (OCD): Bị ám ảnh về những ý nghĩ ép buộc bản thân phải thực hiện hành vi nào đó.

Nói cách khác, người bệnh liên tục có những suy nghĩ căng thẳng và một sự thôi thúc mạnh mẽ thực hiện những hành vi lặp đi lặp lại, chẳng hạn như liên tục rửa tay.

Rối loạn stress sau san chấn (PTSD): Hay Hậu chấn tâm lý, có thể xảy ra sau khi đích thân trải qua sự kiện khủng khiếp đau thương nào đó.

Trường hợp này thường gây ra những cảm giác sợ hãi khiến người bệnh tin rằng những sự việc/vật đang diễn ra trong thực tế không thể kiểm soát được, cuộc sống xung quanh họ luôn có nguy hiểm rình rập.

Rối loạn tâm trạng

Rối loạn tâm trạng đồng thời được xem là một dạng của rối loạn trầm cảm hay rối loạn cảm xúc.

Rối loạn tâm trạng miêu tả tình trạng thay đổi tâm trạng một cách bất thường, hành xử kỳ quặc, đôi lúc điên cuồng mất kiểm soát.

Các dạng rối loạn tâm trạng bao gồm:

Trầm cảm đơn cực: Đây là dạng rối loạn nặng nhất, người bệnh không còn khả năng quan tâm, tận hưởng cuộc sống, đặc trưng bởi những giai đoạn tâm trạng buồn bã kéo dài.

Rối loạn lưỡng cực: Trước đây có tên gọi bệnh trầm hưng cảm, tức vui buồn thất thường, chuyển đổi qua lại rất nhanh giữa cảm xúc tốt đẹp (hưng cảm) và cảm xúc chán nản tuyệt vọng (trầm cảm)

Rối loạn trầm cảm dai dẳng: trước đây được gọi là dysthymia, đây là một hình thức trầm cảm nhẹ nhưng kéo dài. Bệnh nhân có triệu chứng tương tự như trầm cảm đơn cực nhưng ở mức độ nhẹ hơn.

Rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD): Cũng là loại có những biểu hiện như trầm cảm đơn cực, xảy ra do thiếu hụt tiếp xúc với ánh sáng ban ngày, phổ biến ở các nước xa đường xích đạo vào cuối mùa thu, mùa đông và đầu mùa xuân.

Rối loạn tâm thần phân liệt

Tâm thần phân liệt có phải là một chứng bệnh rối loạn tâm thần độc lập hay không, hay nó là sự tổng hợp của nhiều chứng bệnh liên quan hiện nay vẫn chưa được xác định.

Nhưng chắc chắn một điều rằng nó là một căn bệnh cực kỳ phức tạp.

Tâm thần phân liệt thường xảy ra ở độ tuổi từ 15 đến 25. Người bệnh thường cho thấy có những suy nghĩ phân mảnh, và khó khăn trong việc xử lý thông tin.

Trong y học, các triệu chứng của bệnh này được chia thành hai loại dương tính và âm tính.

  • Các biểu hiện dương tính bao gồm ảo tưởng, rối loạn ý nghĩ và ảo giác.
  • Các biểu hiện âm tính bao gồm trốn tránh thực tại, thiếu động lực sống, tâm trạng bất ổn và vô cảm.

Các dấu hiệu rối loạn sớm của sức khỏe tâm thần

sức khỏe tâm thần

Sử dụng chất kích thích, kể cả rượu/bia thuốc lá nhiều hơn bình thường có khả năng cho thấy sự bất ổn về sức khỏe tâm thần.

Khó có thể nhận biết rằng liệu một người nào đó có đang tiềm ẩn vấn đề sức khỏe tâm thầnhay không.

Tuy nhiên, có thể căn cứ vào một số biểu hiện được liệt kê dưới đây để giúp chúng ta phần nào nhận ra khả năng cho thấy đang tồn tại những dấu hiệu bất ổn về sức khỏe tâm thần trên một đối tượng:

  • trốn tránh khỏi người thân, bạn bè cùng những hoạt động từng ưa thích
  • rối loạn giấc ngủ, sự háu ăn: ăn quá nhiều hoặc quá ít
  • tỏ thái độ bất cần, chẳng có gì đáng quan tâm
  • thiếu sức sống
  • sử dụng chất kích thích, gồm cả bia/rượu thuốc lá nhiều hơn mọi thường
  • biểu hiện những cảm xúc kỳ lạ so với tính cách
  • tâm trí hỗn loạn
  • không thể thực hiện các hoạt động thường nhật, ví dụ như công việc hoặc chỉ là nấu một bữa ăn
  • thường xuyên nghĩ về những ký ức/sự kiện buồn xảy ra trong quá khứ
  • nghĩ đến việc làm hại bản thân hoặc người khác
  • nghe thấy những giọng nói không có thực
  • bị hoang tưởng

Phương pháp điều trị sức khỏe tâm thần

Có rất nhiều phương pháp để điều trị các vấn đề về sức khỏe tâm thần.

Cùng một phương pháp, đôi lúc có tác dụng với người này nhưng lại vô hiệu với người khác, đây là điểm khác biệt đáng chú ý nhất của sức khỏe tâm thần.

Một số phác đồ điều trị cho thấy tỷ lệ thành công cao hơn khi cùng lúc kết hợp nhiều phương pháp khác nhau.

Việc chọn lựa phương pháp điều trị cho bệnh nhân rối loạn tâm thần mãn tính có thể biến đổi theo từng giai đoạn của cuộc đời họ.

Hầu hết các chuyên gia đều tin rằng, họ có thể đưa ra phương pháp điều trị thích hợp nhất chỉ khi người bệnh cung cấp hồ sơ bệnh sử và bối cảnh cá nhân một cách đầy đủ nhất.

Các phương pháp điều trị sức khỏe tâm thần gồm:

Tâm lý trị liệu: Một cách tiếp cận trực tiếp với các vấn đề tâm lý cốt lõi hiện tại của người bệnh. Một vài ví dụ cho phương pháp này:

Thuốc điều trị: Mặc dù thuốc không thể trực tiếp chữa khỏi rối loạn tâm thần nhưng có thể giúp người bệnh cải thiện các triệu chứng.

Tự điều trị: Người bệnh có thể tự điều trị bằng việc tìm đọc những kiến thức liên quan đến triệu chứng/bệnh lý để tự điều chỉnh tư duy và hành vi của bản thân, thay đổi lối sống như ngủ đủ giấc, chế độ ăn cân bằng và chơi thể thao.

Mental health: A state of well-being. (2014, August 2014). Retrieved from http://www.who.int/features/factfiles/mental_health/en/

Mental health by the numbers. (n.d.). National Alliance on Mental Illness. Retrieved from https://www.nami.org/Learn-More/Mental-Health-By-the-Numbers

Serous mental illness (SMA) among U.S. adults. (2016). National Institute of Mental Health. Retrieved from https://www.nimh.nih.gov/health/statistics/prevalence/serious-mental-illness-smi-among-us-adults.shtml

U.S. leading categorties of diseases/disorders. (2013). National Institute of Mental Health. Retrieved from https://www.nimh.nih.gov/health/statistics/disability/us-leading-categories-of-diseases-disorders.shtml

NỘI DUNG LIÊN QUAN
Tâm lý học là gì và nó bao gồm những gì? Tâm lý học là ngành khoa học nghiên cứu về cách thức hoạt động của tâm trí và cách nó ảnh hưởng đến hành vi của con người.
Làm thể nào để tăng mức serotonin và cải thiện tâm trạng? Serotonin là một chất hóa học có khả năng giúp cải thiện tâm trạng, nó là hợp chất đa năng cho sức khỏe toàn diện, người ta thường liên tưởng nó với những ý nghĩ tích cực....
Trầm cảm rối loạn tâm thần là gì? Trầm cảm rối loạn tâm thần là bệnh trầm cảm xuất hiện cùng các dấu hiệu tâm thần, ảnh hưởng nặng và nghiêm trọng đến tâm trạng, hành vi và các cơ chế sinh học khác nhau trên cơ thể....