Gan nhiễm mỡ hay còn gọi thoái hoá mỡ trong gan là tình trạng ứ đọng mỡ, mỡ cao hơn mức bình thường. Có thể không nhìn thấy triệu chứng trong giai đoạn đầu. Gan nhiễm mỡ được chia làm hai loại: nhiễm mỡ do cồn hoặc không do cồn. Mỗi loại có cách điều trị khác nhau.

Có một số trường hợp nhiễm mỡ gan phát triển thành viêm gan, lâu dần biến chứng thành xơ gan, gây ra các mô sẹo và làm rối loạn chức năng gan.

Bệnh thường có mối liên quan đến một loạt các chứng bệnh khác, chiếm tỷ lệ cao nhất là béo phì, tiếp đó là tăng huyết áp, tiểu đường và cholesterol cao trong máu.

Đọc nhanh

  • Bệnh phát sinh khi chất béo tích tụ trong gan > 5%.
  • Đa phần đều không thấy triệu chứng, nếu không phát hiện kịp thời, bệnh tình sẽ tiến triển lên mức độ nghiêm trọng hơn.
  • Nguyên nhân gây bệnh không thể xác định một cách rõ ràng, nhưng béo phì được cho là thủ phạm lớn nhất.
  • Khi áp dụng một chế độ ăn uống lành mạnh, cân bằng có hàm lượng đường và chất béo chuyển hóa thấp có thể giúp ngăn ngừa hoặc thậm chí đẩy lùi tình trạng nhiễm mỡ trong gan.
  • Bệnh nhân trong bất kỳ giai đoạn nào cũng nên tránh dùng bia rượu hoặc uống tiết chế có kiểm soát.

Gan nhiễm mỡ là gì?

Gan nhiễm mỡ hay thoái hoá mỡ gan là tình trạng ứ đọng mỡ trong gan, mỡ gan cao hơn mức bình thường.

Một lá gan lành mạnh chứa từ 3-5% lượng mỡ

  • Lượng mỡ tăng lên 5-10% được chẩn đoán là nhiễm nhẹ hay gan nhiễm mỡ độ 1
  • Lượng mỡ chiếm từ 10-25% được chẩn đoán là nhiễm ở mức độ cảnh báo hay gan nhiễm mỡ độ 2
  • Lượng mỡ vượt hơn 25% là tình trạng nhiễm mỡ nặng hay nhiễm mỡ độ 3

Càng ngày tỷ lệ người mắc bệnh càng tăng lên.

Bệnh nhiễm mỡ gan là “cột mốc” đầu tiên đánh dấu nguy cơ cấp tiến lên chuỗi những bệnh gan mãn tính, nguy hiểm đến tính mạng. Không điều trị kịp thời sẽ dẫn đến suy gan, xơ gan, thậm chí ung thư gan.

Nguyên nhân gây nhiễm mỡ gan

Không thể khẳng định một cách chính xác đâu là nguyên do gây bệnh nhưng nhìn chung có thể nói là do rối loạn chuyển hóa lipid, dinh dưỡng không hợp lý khiến chức năng gan mật không ổn định.

Gan nhiễm mỡ thường gặp ở người béo, ăn nhiều, ít vận động, bụng to, da mặt sạm, bia rượu thiếu kiểm soát.

Theo thống kê, béo phì là thủ phạm lớn nhất. Vì có đến 70% người béo phì bị nhiễm mỡ trong gan. Đối với người có cân nặng bình thường, con số này là 10-15%.

Bất kể trọng lượng của bạn là bao nhiêu, nếu để lượng mỡ bụng phát triển sinh sôi, nguy cơ nhiễm mỡ chắc chắn sẽ gia tăng.

Các nguyên nhân dẫn bệnh khác gồm có:

  • Bệnh tiểu đường
  • Cholesterol và mỡ máu cao
  • Huyết áp cao
  • Rối loạn chuyển hóa, sự kết hợp của những căn bệnh kể trên, khiến nguy cơ nhiễm mỡ gan tăng lên đáng kể

Có khoảng 40 đến 80% người mắc bệnh tiểu đường loại 2 bị gan nhiễm mỡ.

Các nhà nghiên cứu đã ngày càng tìm thấy nhiều bằng chứng hơn rằng, gan nhiễm mỡ có liên quan đến bệnh tim mạch (CVD) và bệnh thận mãn tính (CKD).

Điều này có nghĩa rằng, khả năng mắc bệnh tiểu đường và tim mạch vì thế cũng gia tăng theo khi mắc bệnh gan nhiễm mỡ.

Dù rằng tồn tại mối liên hệ mật thiết giữa gan nhiễm mỡ và chứng béo phì, nhưng cũng có khá nhiều trường hợp nhiễm mỡ gan mà không hề béo phì.

Điều này nói lên được gì?

Nó cho thấy rằng còn một vài nhân tố khác cũng có thể là tác nhân gây bệnh, bao gồm:

  • Ảnh hưởng từ gen
  • Thuốc lá
  • Tuổi già
  • Một số loại dược liệu khiến suy giảm chức năng gan, chẳng hạn như steroid và tamoxifen để điều trị ung thư
  • Giảm cân quá nhanh chóng
  • Nhiễm trùng, chẳng hạn như virút gây viêm gan
  • Tiếp xúc với độc tố

Tuy nhiên, nghiên cứu thống kê cho thấy mỡ thừa vẫn là nhân tố gây bệnh áp đảo.

Gan nhiễm mỡ đồng thời có tác động sâu sắc đến trẻ nhỏ hiện nay. Một cuộc khảo sát được công bố trong năm 2016 nói rằng nó ảnh hưởng từ 10-20% bệnh nhân nhi và lên đến 50-80% trẻ béo phì.

Các nhà khoa học dự đoán rằng:

“Trong vòng 10 năm tới, béo phì được dự báo sẽ trở thành nguyên nhân hàng đầu của các bệnh lý về gan, và là dấu hiệu cảnh báo cho nhu cầu ghép gan ngày một gia tăng ở trẻ em và thanh thiếu niên.”

Khoảng 25% bệnh nhân nhi bị nhiễm mỡ gan nặng sẽ tiến triển thành xơ gan trong vòng 10 năm. Tỷ lệ này thậm chí cao hơn ở trẻ béo phì.

Triệu chứng

bệnh gan nhiễm mỡ

Gan nhiễm mỡ thường xuất hiện cùng bệnh béo phì, tiểu đường và bệnh thận mãn tính.

Bệnh gan nhiễm mỡ rất khó điểm mặt trong giai đoạn đầu, bệnh thường diễn biến một cách thầm lặng.

Tuy nhiên, một số dấu hiệu chung sau đây có thể giúp bạn đề cao cảnh giác trước nguy cơ tiềm ẩn mắc gan nhiễm mỡ:

  • Mệt mỏi: bệnh nhân có biểu hiện  mệt mỏi, kiệt sức và thiếu năng lượng do chức năng gan suy giảm.
  • Buồn nôn, đầy bụng:  chức năng gan tổn thương nhẹ kéo theo cảm giác buồn nôn, đầy bụng, kèm theo mệt mỏi, chán ăn, nước tiểu sẫm màu, phân xám…
  • Ăn uống kém ngon: gan nhiễm mỡ khiến các chức năng chuyển hóa chất không còn tốt, chất dinh dưỡng hạn chế khiến không còn cảm giác ngon miệng.
  • Vàng da: nồng độ bilirubin trong máu tăng cao là nguyên nhân gây vàng da, vàng mắt.
  • Đau hạ sườn phải: đây là dấu hiệu gan nhiễm mỡ không mấy phổ biến tuy nhiên trong một sốt trường hợp gan nhiễm mỡ nặng, viêm gan hay căng gan sẽ khiến bệnh nhân bị đau tức vùng hạ sườn phải.

Nhìn chung, những biểu hiện gan nhiễm mỡ tương đối giống với triệu chứng của các bệnh lý về gan khác. Cần có sự chẩn đoán y tế để kết luận chính xác, phát hiện và điều trị thích hợp.

Bệnh phát triển đến  cấp độ nghiêm trọng kéo theo nguy cơ biến chứng thành viêm gan, xơ gan và mức độ nặng nhất vẫn là ung thư gan. Đây là những bệnh lý nguy hiểm với nguy cơ tử vong khá cao.

Gan nhiễm mỡ độ 1

Gan nhiễm mỡ độ 1 là khi lượng mỡ trong gan tăng lên và chiếm khoảng 5-10% tổng trọng lượng gan.

Đây là giai đoạn đầu của gan nhiễm mỡ và cũng là giai đoạn nhẹ, ít nguy hiểm và dễ chữa nhất. Điều đáng nói là hầu hết bệnh nhân đều không thể phát hiện ra bệnh trong giai đoạn này do các triệu chứng biểu hiện mờ nhạt.

Việc quan tâm chẩn đoán xét nghiệm máu thường niên là cần thiết. Tránh để bệnh tình tiến triển không hay biết dẫn đến tình trạng nhiễm mỡ gan ở các cấp độ nặng hơn.

Gan nhiễm mỡ độ 2

Gan nhiễm mỡ độ 2 là diễn biến tiếp theo sau độ 1 khi lượng mỡ trong gan vượt ngưỡng 10%, từ 10-20% tổng trọng lượng gan.

Vẫn chưa có nhiều dấu hiệu rõ rệt ở độ 2, người bệnh chỉ cảm giác cơ thể đôi lúc có mệt mỏi. Một vài dấu hiệu khác tuy có nhưng vẫn khó để liên hệ ngay:

  • Ăn khó tiêu
  • Cảm giác khó chịu vùng hạ sườn phải
  • Chán ăn, ngán dầu mỡ
  • Rối loạn tiêu hóa nhẹ

Đáng lưu ý là, khoảng cách từ gan nhiễm mỡ độ 2 đến gan nhiễm mỡ độ 3 (cấp độ nguy hiểm nhất) là vô cùng gần nhau. Lơ là trong việc điều trị sẽ dẫn đến bệnh tình chuyển biến nặng hơn.

Vì thế, khi phát hiện những dấu hiệu bên trên xuất hiện, tốt nhất nên đi làm chẩn đoán ngay.

Gan nhiễm mỡ độ 3

gan nhiễm mỡ

Gan thoái hóa dần khi bị nhiễm mỡ

Gan nhiễm mỡ cấp độ 3 là hậu quả từ việc không chữa trị kịp thời từ các cấp độ trước đó, kéo đến tình trạng lượng mỡ ứ đọng vượt quá 25% tổng trọng lượng gan.

Đây là cấp độ gan chịu tổn thương nặng, khả năng phục hồi lại như ban đầu là cực kì khó khăn. Bức thiết phải điều trị ngay tức khắc.

Ở giai đoạn này, các triệu chứng đã trở nên rõ nét và dễ dàng nhận thấy hơn.

  • Mệt mỏi uể oải
  • Rối loạn tiêu hóa như chán ăn, buồn nôn
  • Gan to, bao gan căng ra
  • Đau tức, nặng vùng hạ ngực phải
  • Bụng trướng
  • Vàng da

Tuy gan nhiễm mỡ nói chung được xem là căn bệnh lành tính, nhưng khi bước vào giai đoạn gan nhiễm mỡ độ 3, bệnh tình đã trở nên cấp bách. Khả năng biến chứng là rất cao.

Việc điều trị vào lúc này đã ít còn cơ hội chữa lành, thường thì chỉ giúp ngăn chặn bệnh tiến triễn.

Một khi biến chứng, gan nhiễm mỡ độ 3 có khả năng tiến triển lên một trong các căn bệnh mãn tính dưới đây:

  • Viêm gan: tình trạng tế bào gan bị hủy hoại, mất chức năng giải độc.
  • Xơ gan: đặc trưng bởi sự xơ hóa và hoại tử tế bào gan, hình thành nên những nốt bất thường tại gan.
  • Ung thư gan: biến chứng từ xơ gan gây ung thư gan ở, tồn tại nguy cơ tử vong.

Trước những mối đe dọa từ biến chứng gan nhiễm mỡ, người bệnh nên nhận thức sâu sắc khi mắc bệnh gan nhiễm mỡ dù trong giai đoạn nào để chữa trị kịp thời, tránh rủi ro gây thêm tổn hại nào lên gan.

Chẩn đoán

Giai đoạn đầu bệnh gan nhiễm mỡ không mấy xuất hiện các triệu chứng, việc phát hiện bệnh thường bắt nguồn từ việc khám xét nghiệm máu định kỳ.

Trường hợp nghi ngờ người đến khám bị nhiễm bệnh, bác sĩ thường sờ khám vùng bụng để xem có dấu hiệu sưng bất thường hay không.

Người bệnh tiếp tục được dò thăm về lối sống và chế độ ăn uống, hoặc có đang chạy chữa các bệnh khác, dùng thực phẩm chức năng hay thói quen bia rượu…

Nếu xét nghiệm phát hiện tổn thương gan cũng chưa thể ngay lập tức kết luận gan nhiễm mỡ, do khả năng nhiễm các chứng bệnh gan khác còn bỏ ngỏ, ví dụ nhiễm mỡ do cồn.

Chụp ảnh, chẳng hạn như siêu âm, CT và MRI có thể phát hiện độ mỡ trong gan.

Một phương pháp hiệu quả khác là sinh thiết gan, có thể chỉ ra mức độ tổn thương. Bác sĩ sử dụng kim để lấy mẫu mô từ gan.

Điều trị gan nhiễm mỡ

Nền y học hiện nay chưa có thuốc chuyên dụng để điều trị trực tiếp bệnh gan nhiễm mỡ. Việc điều trị được xử lý theo từng bệnh án.

Lời khuyên thường gặp nhất tại các phòng khám thường khuyến khích bệnh nhân thay đổi lối sống, kiểm soát cân nặng, chú trọng chế độ ăn uống ngủ nghỉ.

Một lối sống lành mạnh và thể dục đều đặn chắc chắn giúp giảm nguy cơ mắc bệnh. Không những các bệnh lý về gan, mà còn là tiểu đường, tim mạch và thật nhiều chứng bệnh gây hại khác.

Bên cạnh đó, thực phẩm chức năng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong công cuộc hỗ trợ điều trị gan nhiễm mỡ hiệu quả.

Người bệnh gan nhiễm mỡ nên ăn gì?

gan nhiễm mỡ

Chế độ ăn với nhiều thực phẩm tươi sống có khả năng ngăn ngừa tổn thương gan.

Một số thực phẩm người bệnh gan nhiễm mỡ nên bổ sung vào chế độ ăn:

  • Tỏi: giúp giảm nhanh lượng mỡ trong gan và ngay cả mỡ máu, nên ăn tỏi mỗi ngày.
  • Rau xanh, trái cây: cung cấp nhiều vitamin và chất xơ. Người bệnh nên thường xuyên ăn các loại rau như: rau cải, súp lơ xanh, rau ngót, bắp cải,.. và ăn nhiều các loại trái cây có tính oxy hóa cao như: quả mọng, táo, cà chua,…
  • Các loại thảo dược thiên nhiên: có thể nấu uống như: lá chè xanh, hoa atiso, lá sen…
  • Bổ sung chất đạm: bổ sung chất đạm bằng cách ăn các loài cá nước ngọt, nước lợ giúp hạn chế lượng cholesterol trong máu và tích lũy mỡ trong gan.
  • Sử dụng dầu thực vật: dùng dầu thực vật thay cho mỡ động vật: dầu mè, dầu oliu, dầu đậu nành.

Người bệnh gan nhiễm mỡ nên kiêng ăn gì?

Bệnh nhân gan nhiễm mỡ nên hạn chế hoặc kiêng hẳn các thực phẩm sau đây:

  • Món ăn nhiều mỡ: nên thay thế các món chiên, xào bằng các món luộc, hấp để giảm lượng mỡ đưa vào cơ thể.
  • Nội tạng động vật: đây là dạng thực phẩm khiến hàm lượng cholesterol trong cơ thể tăng cao, tuyệt đối tránh xa không dùng.
  • Rượu bia: cồn trong rượu bia làm suy chức năng tế bào gan, khiến chúng dễ nhiễm mỡ trầm trọng hơn.

Phòng bệnh

Số ca mắc gan nhiễm mỡ ngày càng tăng do nhiều nguyên nhân: stress, béo phì… việc phòng tránh bệnh là hết sức cấp thiết

1. Ăn uống hợp lý

Nên ăn uống điều độ, đúng bữa, đúng giờ, đúng khẩu phần ăn, ăn ít vào buổi tối, đặc biệt là sau 19h.

Hạn chế các món chiên, xào, thức ăn nhanh (pate, xúc xích, gà rán…)

Ăn cá nhiều hơn thịt, và hải sản như tôm, cua, ốc để bổ sung chất đạm.

Chú trọng các thực phẩm giàu chất xơ như nấm, ăn uống nhiều các thực phẩm như chè xanh, bí đao, dầu đậu nành, đậu hà lan, cà chua, ớt vàng, rau cần tây, tỏi, chanh, cam, quýt, bưởi…

Hạn chế bia rượu thuốc lá.

2. Tăng cường vận động

Dành ít nhất 30 phút mỗi ngày để tập luyện nhất là đặc thù công việc ngồi nhiều hiện nay như nhân viên công sở. Cứ 30 phút nên vận động 5 phút để góp phần phòng bệnh gan nhiễm mỡ hiệu quả hơn.

3. Tăng sức đề kháng của cơ thể

Bổ sung đầy đủ cho cơ thể các loại vitamin, khoáng chất để tăng khả năng đề kháng cho cơ thể. Đơn giản vì chúng giúp bạn phòng bá bệnh chứ không riêng gì bệnh gan nhiễm mỡ.

4. Tránh sử dụng các loại thuốc gây hại cho gan

Tham vấn bác sĩ trước khi dùng thuốc để tránh những loại thuốc có thành phần gây hại cho gan như corticide, thuốc kháng ung thư, thuốc hocmon sinh dục nữ, thuốc amiodarone, methotrexate, diltiazem, tetracycline, thuốc kháng virus, glucocorticoids, tamoxifen,…

Có thể yêu cầu sự thay thế bằng những thuốc khác có tác dụng tương tự.

5. Kiểm tra sức khỏe định kỳ

Xét nghiệm máu: chỉ số cholesterol và mỡ trong máu định kỳ 6 tháng một lần để kịp thời phát hiện và điều trị.

6. Thường xuyên sử dụng các loại thực phẩm tốt cho gan

Việc sử dụng thường xuyên các thực phẩm mát gan, tăng cường giải độc cơ thể (atiso, râu bắp, trái bắp, trà thanh nhiệt, hạt sen, diệp hạ châu,…) hay những thực phẩm chức năng tốt cho gan theo hướng dẫn của bác sỹ sẽ giúp bạn có một lá gan khỏe mạnh để bảo vệ cơ thể và phòng ngừa căn bệnh gan nhiễm mỡ hiệu quả.

7. Điều chỉnh hợp lý cân nặng

Thừa cân, béo phì không chỉ là nguyên nhân gây bệnh gan nhiễm mỡ mà còn rất nhiều chứng bệnh khác. Nên duy trì cho mình một chỉ số cân nặng hợp lý tương ứng với chiều cao và có biện pháp giảm cân tích cực.

Tổng quan

Đa số các ca nhiễm mỡ gan thường không gây ra các vấn đề nghiêm trọng. Ở một mức độ nào đó, gan có khả năng tự chữa lành.

Các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng gan nhiễm mỡ đang gia tăng ở cấp độ toàn cầu, và nếu tỷ lệ béo phì tiếp tục leo thang, rất có thể nó sẽ trở thành “một đại dịch”.

Mặc dù gan nhiễm mỡ không nguy hiểm, nói vậy chỉ đúng khi nó ở giai đoạn đầu, phát hiện và chữa trị kịp thời.

Có đến 10-25% bệnh  nhân gan nhiễm mỡ cấp tiến biến chứng thành xơ gan trong vòng 10 năm. Hậu quả gây ra những tổn hại không thể hồi phục lên gan.

Cách tốt nhất để điều trị và ngăn chặn nó hoàn toàn phụ thuộc vào xây dựng một lối sống lành mạnh, với một chế độ ăn uống đa dạng và cân bằng và tập thể dục thường xuyên.

Kiểm duyệt bởi Bs. Trần Đức Thắng
Nội dung được biên tập theo hướng xác thực, không thiên vị, căn cứ vào các bằng chứng khoa học liên quan và được kiểm duyệt bởi chuyên gia.

Các dẫn chứng khoa học là những liên kết trực tiếp, hoặc được đánh số dưới dạng (1) (2), hoặc tổng hợp lại tại mục “TÀI LIỆU THAM KHẢO”.

NỘI DUNG CÙNG CHUYÊN MỤC

gan nhiễm mỡ nên ăn gì

Gan nhiễm mỡ nên ăn gì và kiêng ăn gì?

Dinh dưỡng là yếu tố quan trọng nhất với bệnh nhân gan nhiễm mỡ. Bệnh nhân gan nhiễm mỡ cần có chế độ ăn uống riêng.
Đọc thêm
xơ gan

Xơ gan: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Xơ gan là căn bệnh tiến triển chậm, ngầm trong nhiều năm. Các mô sẹo phát triển thầm lặng thay thế các tế bào gan khỏe mạnh và vô hiệu hóa chức năng của gan.
Đọc thêm
viêm gan A

Viêm gan A: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Viêm gan A là căn bệnh nhiễm trùng virút HAV dẫn đến viêm gan. Viêm gan A không gây viêm mạn tính và ít gây ra tổn thương nào nghiêm trọng đến gan.
Đọc thêm
bệnh viêm gan là gì

Viêm gan: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Viêm gan là tình trạng nhiễm trùng dẫn đến tổn thương gan. Viêm gan có nhiều loại, điển hình như viêm gan A, viêm gan B,... Các biểu hiện về triệu chứng của viêm gan là khá giống nhau.
Đọc thêm
Chức năng của gan

Chức năng của gan, các bệnh lý và cách nuôi dưỡng

Chức năng của gan bao gồm loại bỏ độc tố, làm sạch máu, tổng hợp protein và sản xuất mật giúp tiêu hóa thức ăn. Ngoài ra, gan còn thực hiện hơn 500 chức năng lớn bé khác nhau.
Đọc thêm

NỘI DUNG CÙNG CHUYÊN MỤC

Gan nhiễm mỡ nên ăn gì và kiêng ăn gì?

gan nhiễm mỡ nên ăn gì
Dinh dưỡng là yếu tố quan trọng nhất với bệnh nhân gan nhiễm mỡ. Bệnh nhân gan nhiễm mỡ cần có chế độ ăn uống riêng.
Đọc thêm

Xơ gan: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

xơ gan
Xơ gan là căn bệnh tiến triển chậm, ngầm trong nhiều năm. Các mô sẹo phát triển thầm lặng thay thế các tế bào gan khỏe mạnh và vô hiệu hóa chức năng của gan.
Đọc thêm

Viêm gan A: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

viêm gan A
Viêm gan A là căn bệnh nhiễm trùng virút HAV dẫn đến viêm gan. Viêm gan A không gây viêm mạn tính và ít gây ra tổn thương nào nghiêm trọng đến gan.
Đọc thêm

Viêm gan: Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

bệnh viêm gan là gì
Viêm gan là tình trạng nhiễm trùng dẫn đến tổn thương gan. Viêm gan có nhiều loại, điển hình như viêm gan A, viêm gan B,... Các biểu hiện về triệu chứng của viêm gan là khá giống nhau.
Đọc thêm

Chức năng của gan, các bệnh lý và cách nuôi dưỡng

Chức năng của gan
Chức năng của gan bao gồm loại bỏ độc tố, làm sạch máu, tổng hợp protein và sản xuất mật giúp tiêu hóa thức ăn. Ngoài ra, gan còn thực hiện hơn 500 chức năng lớn bé khác nhau.
Đọc thêm