bởi Ban biên tập VMN   |   21-12-2018

kiểm duyệt bởi Chuyên Gia

Căn cứ khoa học
Căn cứ khoa học

Axit folic là một dạng vitamin B9 hòa tan trong nước. Nó là thành phần quan trọng để tạo ra axit nucleic – một phần tử trong quá trình cấu tạo nên hệ thống gen di truyền.

Nó là một vitamin nhóm B phức tạp, tương tự như vitamin B12. Vitamin B9 và các dạng của nó thực hiện nhiều chức năng quan trọng. Chúng bao gồm tạo ra nhiều tế bào hồng cầu hơn, ngăn ngừa mất thính giác và bảo vệ sức khỏe não bộ cho trẻ sơ sinh.

Đây là một bài viết phân tích chi tiết về các chức năng của axit folic, thực phẩm giàu axit folic và các tác động nào có thể xảy ra khi thiếu loại dưỡng chất này.

Tầm quan trọng của axit folic

axit folic

Axit folic là dưỡng chất thiết yếu cho mẹ bầu.

Vitamin B9 là vi dưỡng chất bao gồm cả folate và axit folic. Nó đảm nhận một số vai trò quan trọng trong hệ thống sinh học của cơ thể.

Theo Hiệp hội Dinh dưỡng Anh (BDA), axit folic rất cần thiết để tạo ra các tế bào hồng cầu, cùng lúc:

  • tổng hợp và điều chỉnh ADN và ARN* (1)
  • hỗ trợ sự phát triển tế bào
  • được cho là có khả năng tăng cường sức khỏe não bộ do các dẫn chứng đến nay chưa thể hợp nhất
  • ngăn mất thính giác do tuổi tác (2)

*ADN và ARN là những axit nucleic, cùng với protein, lipid và cacbohydrat cao phân tử (polysaccharide) đều là những đại phân tử sinh học chính có vai trò quan trọng thiết yếu đối với mọi dạng sự sống trên trái đất.

Đặc biệt, axit folic có vai trò rất quan trọng đối với phụ nữ mang thai. Mẹ bầu nhận đủ lượng axit folic cần thiết sẽ giúp ngăn ngừa dị tật bẩm sinh của thai nhi liên quan đến não hoặc cột sống, bao gồm các khuyết tật tại các ống dẫn thần kinh, ví dụ như nứt đốt sống và các bệnh lý não.

Phụ nữ có ý định mang thai nên bổ sung axit folic một năm trước khi thụ thai để giảm nguy cơ dị tật bẩm sinh của thai nhi.

Y học hiện đại còn phát hiện hàng loạt các khả năng phòng thủ khác của axit folic trước nhiều bệnh lý.

Tự kỷ

Một nghiên cứu mới đây đã phát hiện mối liên kết giữa tinh trạng thiếu hụt axit folic với bệnh tự kỷ. Các nghiên cứu viên kết luận rằng:

“Bổ sung axit folic [trước khi thụ thai và trong thời kỳ đầu mang thai] có thể làm giảm nguy cơ [rối loạn phổ tự kỷ ở trẻ sau sinh do gen di truyền] ở những bà mẹ có chuyển hóa folate không hiệu quả.” (3)

Tuy nhiên, giới y học cho rằng cần có thêm nhiều minh chứng để đảm bảo cho quan điểm này.

Sứt môi và hở hàm ếch

Một nghiên cứu chuyên môn được thực hiện vào năm 2014 đã kết luận rằng axit folic có thể làm giảm nguy cơ sứt dị tật môi ở trẻ, điển hình là hở hàm ếch (4)

Hỗ trợ cân bằng sinh học trong điều trị viêm khớp dạng thấp

Axit folic thường được bác sĩ kê cùng với thuốc methotrexate để điều trị bệnh viêm khớp dạng thấp .

Methotrexate là một loại thuốc hiệu quả để điều trị bệnh này. Tuy nhiên,  tác dụng phụ của nó là loại bỏ folate ra khỏi cơ thể dẫn đến một số rối loạn tiêu hóa ở khoảng 20-65% trường hợp bệnh nhân viêm khớp dạng thấp.

Vì thế, việc bổ sung axit folic đã được chứng minh khả năng làm giảm đến 79% tác dụng phụ nói trên. (5)

Về liều dùng, thông thường mức khuyến nghị là 1 miligam (mg) mỗi ngày.

Ai cần bổ sung axit folic?

axit folic

Axit folic giúp bảo vệ xương và não cho trẻ sơ sinh.

Tất cả bà mẹ đang mang thai hoặc dự định mang thai nên được bổ sung axit folic, theo March of Dimes, một tổ chức nghiên cứu với sứ mệnh ngăn ngừa dị tật và tử vong ở trẻ sơ sinh. (6)

Họ cũng khuyên rằng phụ nữ nên bổ sung axit folic trước khi mang thai và trong 4 tuần đầu tiên sau khi thụ thai.

Các chị em đang có kế hoạch mang thai nên bổ sung axit folic mỗi ngày.

Lượng axit folic được khuyến nghị với: (7)

  • Nữ trên 14 tuổi là 400 mcg/ngày
  • Mẹ bầu là 600 mcg/ngày
  • Bà mẹ cho con bú là 500 mcg/ngày

Tạp chí trực tuyến PLOS Medicine xuất bản năm 2009 cho rằng những phụ nữ bổ sung axit folic trong ít nhất 12 tháng trước khi mang thai có thể giảm hơn 50% nguy cơ sinh non. (8)

“Bổ sung folate trước khi sinh giúp giảm 50-70% tỷ lệ sinh non tự phát sớm.” – Các nhà nghiên cứu cho biết.

Tủy sống là một trong những bộ phận đầu tiên hình thành của thai nhi.

Axit folic rất cần thiết cho sự phát triển tủy sống của thai. Những bà mẹ tương lai cần chú trọng bổ sung axit folic một cách thỏa đáng trong giai đoạn phát triển sớm nhất của thai nhi.

Thực phẩm tự nhiên giàu axit folic

axit folic

Măng tây và tròng đỏ trứng là các nguồn thực phẩm giàu axit folic.

Rau lá màu xanh sẫm là nguồn cung cấp axit folic cực kỳ tốt.

Nên lưu ý, axit folic dễ bị tiêu hủy dưới nhiệt độ cao, vì thế nếu chế biến quá kỹ sẽ đánh mất lượng lớn hàm lượng axit folic trong thực phẩm.

Những loại thực phẩm khác giàu axit folic gồm có:

  • măng tây
  • bông cải xanh
  • bắp cải Brussel
  • bắp cải thường
  • súp lơ
  • lòng đỏ trứng
  • khoai tây nướng
  • cật
  • đậu lăng
  • rau diếp
  • gan, lưu ý phụ nữ không nên ăn thực phẩm này trong khi mang thai
  • nhiều loại trái cây, đặc biệt là đu đủ và kiwi
  • sữa
  • men làm bánh
  • cam
  • củ cải vàng
  • đậu Hà Lan
  • rau bina
  • hạt hướng dương

Thực phẩm tự nhiên luôn là nguồn cung cấp axit folic lành mạnh nhất. Bạn đọc nên tìm kiếm thêm những thông tin mở rộng liên quan đến các loại thực phẩm kể trên để bổ sung axit folic vào chế độ ăn uống mỗi ngày.

Tình trạng thiếu hụt axit folic

Khi thiếu hụt axit folic có thể làm phát sinh nhiều vấn đề sức khỏe. Nó làm tăng nguy cơ thiếu máu của chủ thể và dị tật bẩm sinh ở trẻ.

Thiếu axit folic còn dẫn đến các bất ổn khác, bao gồm: (9)

  • tăng nguy cơ trầm cảm (10)
  • khả năng xử lý của não bộ và trí nhớ kém (11)
  • tăng nguy cơ phát triển các căn bệnh dị ứng (12)
  • giảm mật độ xương về lâu dài (13)

Bệnh thiếu máu

Bất cứ ai cũng có thể rơi vào tình trạng thiếu máu một khi thiếu hụt axit folic do nó là thành phần quan trọng để tạo ra các tế bào hồng cầu, đồng nghĩa với kém hụt nồng độ oxy trong máu.

Bệnh này xuất hiện khi bạn ít ăn những thực phẩm chứa axit folic, hoặc không dùng thực phẩm chức năng bổ sung, đối tượng phổ biến thường là bà mẹ mang thai hoặc cho con bú.

Nguyên nhân thiếu máu còn có khả năng bị ảnh hưởng từ các căn bệnh khác, ví dụ như khả năng hấp thu folate kém, hoặc đối tượng nghiện rượu/bia.

Ngoài ra, một số loại thuốc nhất định cũng có khả năng làm tăng nguy cơ thiếu máu, chẳng hạn thuốc điều trị viêm khớp dạng thấp, điều trị co giật và ung thư. Một phần tác dụng phụ của các thuốc này là loại bỏ axit folic.

Các dấu hiệu cảnh báo cho thấy thiếu hụt axit folic:

  • mệt mỏi
  • cảm thấy ốm yếu
  • miệng lở loét
  • trí nhớ và nhận thức kém
  • tâm trạng cáu kỉnh
  • ăn không ngon
  • sụt cân

Các đối tượng thiếu máu do thiếu axit folic thường được khuyên bổ sung bằng viên uống bổ sung mỗi ngày. Một khi nồng độ folate trở lại bình thường, cơ thể sẽ lại sản xuất đủ tế bào hồng cầu.(14)

Tác dụng phụ

Không có tác dụng phụ nào nghiêm trọng khi dùng viên uống bổ sung axit folic.

Người sử dụng có thể bị đau dạ dày, nhưng khả năng này rất thấp.

Ngay cả khi bạn bổ sung quá liều cũng không có gì đáng để lo lắng vì axit folic là loại vitamin tan trong nước, lượng dư thừa sẽ được bài tiết tự nhiên qua nước tiểu.

Viên uống bổ sung Axit folic được bày bán sẵn trực tuyến, bạn có thể mua tại đây.

(Các) liên kết gợi ý mua hàng trong bài viết được chúng tôi chọn lọc dựa vào chất lượng sản phẩm và uy tín của người bán theo chương trình tiếp thị liên kết. Có nghĩa là, chúng tôi sẽ nhận được một phần doanh thu nếu bạn mua hàng bằng cách sử dụng (các) liên kết ở trên.

Brown, R. D., Langshaw, M. R., Uhr, E. J., Gibson, J. N., & Joshua, D. E. (2011). The impact of mandatory fortification of flour with folic acid on the blood folate levels of an Australian population [Abstract]. The Medical Journal of Australia. 194(2), 65-67. Retrieved from https://www.mja.com.au/journal/2011/194/2/impact-mandatory-fortification-flour-folic-acid-blood-folate-levels-australian

Bukowski, R., Malone, F. D., Porter, F. T. Nyberg, D. A., Comstock, C. H., Hankins, G. D. V., … & D’Alton, M. E. (2009, May 12). Preconceptional folate supplementation and the risk of spontaneous preterm birth: A cohort study. PLOS Medicine, 6(5), e1000061. Retrieved from http://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371%2Fjournal.pmed.1000061

Folate deficiency. (2015, July 14). Retrieved from https://medlineplus.gov/ency/article/000354.htm

Folic acid. (2016, January). Retrieved from http://www.marchofdimes.org/pregnancy/take-folic-acid-before-youre-pregnant.aspx

Food fact sheet – folic acid. (2016, August). Retrieved from https://www.bda.uk.com/foodfacts/FolicAcid.pdf

Gower, T. (n.d.). Methotrexate: Managing side effects. Retrieved from http://www.arthritis.org/living-with-arthritis/treatments/medication/drug-types/disease-modifying-drugs/methotrexate-side-effects.php

Hartridge, T., Illing, H. M., Sandy, J. R. (2014, December 16). The role of folic acid in oral clefting [Abstract]. British Journal of Orthodontics. 26(2), 115-120. Retrieved from http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1093/ortho/26.2.115?journalCode=yjor19

Holmes, L., Harris, J., Oakley Jr., G. P., & Friedman, J. M. (1997). Teratology Society consensus statement on use of folic acid to reduce the risk of birth defects. Retrieved from http://www.teratology.org/pubs/folicacid.pdf

Lasisi, A. O., Fehintola, F. A., & Yusuf, O. B. (2010, December). Age-related hearing loss, vitamin B12, and folate in the elderly [Abstract]. Otolaryngology – Head and Neck Surgery, 143(6), Retrieved from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21109085

Lin, J. H., Matsui, W., Aloe, C., Peng, R. D., Diette, G. B., Breysse, P. N., & Matsui, E. C. (2014, May 11). Relationships between folate and inflammatory features of asthma. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 131(3), 918-920. Retrieved from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4016954/

Mahmood, L. (2014).  The metabolic process of folic acid and vitamin B12 deficiency. Journal of Health Research and Reviews, 1(1), 5-9. Retrieved from http://www.jhrr.org/article.asp?issn=2394-2010;year=2014;volume=1;issue=1;spage=5;epage=9;aulast=Mahmood 

Salari, P., Abdollahi, M., Heshmat, R., Meybodi, H. A., & Razi, F. (2014, September 16). Effect of folic acid on bone metabolism: A randomised double blind clinical trial in postmenopausal osteoporotic women. Daru, 22(1), 62. Retrieved from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4172791/

Schmidt, R., Tancredi, D. J., Ozonoff, S., Hansen, R. L., Hartiala, J., Allayee, H., … Hertz-picciotto, I. (2012, May 30). Maternal periconceptional folic acid intake and risk of autism spectrumm disorders and developmental delay in the CHARGE (childhood autism risks from genetics and environment) case-control study [Abstract]. American Journal of Clinical Nutrition, 96(1), 80-89. Retrieved from http://ajcn.nutrition.org/content/96/1/80.short

Shooshtari, M. K., Moaned, A. A., & Parham, G. A. (2012, November – December). Memory and motor coordination improvement by folic acid supplementation in healthy adult. Iranian Journal of Basic Medical Sciences, 15(6), 1173-1179. Retrieved from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3646228/

Vitamin B9 (folic acid). (2015, August 5). Retrieved from http://umm.edu/health/medical/altmed/supplement/vitamin-b9-folic-acid

Vitamin B12 or folate deficiency anaemia. (2016, May 16). Retrieved from http://www.nhs.uk/conditions/Anaemia-vitamin-B12-and-folate-deficiency/Pages/Introduction.aspx

Young, S. S., Eskenazi, B., Marchetti, F. M., Block, G., & Wyrobek, A. J. (2008, March 19). The association of folate, zinc and antioxidant intake with sperm aneuploidy in healthy non-smoking men. Human Reproduction, 23(5), 1014-1022. Retrieved from https://academic.oup.com/humrep/article/23/5/1014/646098/The-association-of-folate-zinc-and-antioxidant

NỘI DUNG LIÊN QUAN
Axit béo Omega 3 là gì? Giải thích bằng từ ngữ dễ hiểu Axit béo omega 3 là một tập hợp các chất béo tốt (ALA, DHA và EPA) có vai trò thiết yếu cho nhiều hoạt động sinh học mà cơ thể người không thể tự sản xuất. Chúng đồng thời có tác dụng giúp phòng chống...
Vitamin và khoáng chất nào hỗ trợ điều trị loãng xương? Một số vitamin và khoáng chất có vai trò đặc biệt quan trọng vì chúng giúp tăng cơ chế hấp thu các dưỡng chất cần thiết hỗ trợ quá trình điều trị loãng xương....
Thực phẩm chức năng bổ sung Canxi: Nên hay không? Bài viết này giải thích tất tần tật những gì bạn cần biết về thực phẩm chức năng bổ sung canxi, bao gồm những ai nên dùng nó, lợi ích và cả rủi ro sức khỏe tiềm ẩn....
Công dụng của HẠT CHIA qua các dẫn chứng khoa học Hạt Chia (Chia seed) là loại hạt giàu dinh dưỡng ít calo có khả năng chống lão hóa, đẹp da, kháng viêm, nuôi dưỡng xương, hỗ trợ phòng chống và điều trị các bệnh như tiểu đường và tim mạch. Axit bé...
Vì sao cà rốt là thực phẩm kháng bệnh tật mạnh? Cà rốt có giá trị dinh dưỡng rất cao. Lợi ích của cà rốt bao gồm khả năng nuôi dưỡng thị giác, ngăn ngừa và kiểm soát các chứng bệnh về ung thư và tim mạch....